Перейти к основному содержанию
урф-адетлеримизни унутмайыкъ
Тапмаджалар -халкъ агъыз яратыджылыгъынынъ энъ къадемий,энъ кутьлевий ве энъ кениш таркъалгъан жанрларындан биридир.Эвель заманларда тапмаджалар инсанны сарып алгъан муит ве табиатнынъ тюрлю акъкъындаки тюшюнджелерининъ бедиий ифадеси оларакъ мейдангъа кельгенлер.
 
Тапмаджа озюнинъ бедиий хусусиети, айтылувы ве вазифесинен халкъ агъыз яратаджылагъынынъ башкъа жанрларындан фаркъ эте.
Яни башкъаджа айткъанда, тапмаджа - джевабы тюшюнелип тапылмасы керек олгъан кинаели (метафоралы)суальдир
Къырымтатар тапмаджалары арасында чешит сойлары бар.Кинаесиз (метафорасыз)тапмаджалар да расткелелер.Олар,адети узьре,догърудан-догъру суаль шекелинде айтылалар.
Тапмаджа исе бутюн бу шейлернен тек огърашмакъ дегиль де, оларны бедиий шекильде акс эттирмек имкяныны тапа эм де бу уфакъ-тюфек шейлер дюньясыны айдын образлар системасына къошып,инсанда этрафтаки дюньяны дикъкъатнен  козетмек, энъ адий шейлерде дюльберлекни коре бильмек ынтылувыны тербиелей.
 
Эвель заманларда тюркий халкъларнынъ поэтик иджадында къаршылыкълы,яни эки адамнынъ къаршы-къаршыгъа отурып,озьара суаль берип джевап къайтарув шекилинде тизильген тапмаджалар пек мот олгъан.
Бизде онъа тапмаджалы чынълар дениле ве о, халкъымыз арасында пек кениш таркъалгъан.Тойларда,джайфнларда сез усталары тапмаджалы чынъ айтышкъанлар.
Юкъарыда къайд этипкечкенемиз киби,тапмаджаларда чокъусы алларда табиат адиселери,айванлар,осюмликлер,турмуш адиселери акъкъында сез юрсетиле.
Тапмаджа шу аднынъ сечип алынувы тексттеки сатырларны къафиелештирмек,сезлерде аэнкдешлик догъурмакъ ичюн япыла.
Хъалкъымызда земанесине коре кеманеси,деген аталар сезю бар.Эр бир девирде о заманнынъ омюрини акс эттирген эсерлер догъан.Тапмаджалар да бунда истисна дегиль.сезюмизнинъ исбаты оларакъ,китапкъа сонъки вакъытта яратылгъан земане тапмаджаларындан да нумюнелер кирсеттик.
 
Тапмаджалар эски жанр олса да,лякин онынъ язма асабалыгъы аз сакълангъан.Къырымтатар фольклорында энъ аз топлагъан ве нешир этильгени - тапмаджалардыр.Улу Октябрь социалист революциясына къадар къырымтатар тапмаджалары топланып,бир тертипке кетирилип нешир этильмеди.
 
Алиева Эмине
 

Категория

Источник
Алиева Эмине