Перейти к основному содержанию
урф-адетлеримизни унутмайыкъ

 

«Ана-Ватаннынъ уфугъы» деген сёзлернинъ терен манасыны тек къартларымыз анълайлар. Ачыкъ юрекли ве мерхаметли къартбаба ве къартаналарымыз дженк, сюргюнлик, хорлукъ, ачлыкъ къыйынлыкъларыны чеккенлерине бакъмадан: «Къырым - бизим Ватанымыз!», - деп гъурурланалар.
Къарт адам икмет саиби ола, аиледе къарт адам олса - бу бахттыр, чюнки кечмишини бильмеген инсаннынъ келе­джеги де олмаз. Эр аиледе олгъан къартларымызны урьмет этип, сайып-севип, эр бир куннинъ, яшайышнынъ эр дакъкъасынынъ къыйметини бильмек керекмиз. Языкъ ки, омюр кече ве къартларымызнынъ са­йысы кунь-куньден азлаша, амма къартларымыз берген тербие юреклеримизде ве рухумызда терен изини сакълап къала.
1942 сенесининъ кеч кузь вакъты. Дженк, комендант режими, къы­йынлыкъ. Сабадан совет аскерлери запт этелер, уйледен сонъ немселер келелер, акъшам кене совет аскерлери пейда олалар. Агъыр заман, агъыр яшайыш эди, амма бунъа бакъмадан адам догъа, адам кечине.
Ор къапы районынынъ Бай-къазакъ коюнде Юсуф оджа, рефикъасы Уркъие Абадий къызы ве балалары яшай эдилер. Юсуф оджа шу районнынъ екяне къырымтатар миллий мектебининъ мудири эди. Куньлернинъ биринде Уркъие ханымгъа анасынынъ кечингени акъкъында хабер этелер. Уркъие ханым койнинъ буюгине барып, бир файтон сорай ве койден чыкъмагъа рухсет алып, балалары Фаикъ ве Шазиени янына отуртып, Джанкой районынынъ Бабатай (Болотное) коюне ёл ала. Ёл бою бомба патлай эди, сувукъта, ягъмурда Уркъие ханым балаларынен учь кунь девамында хорлукъ чектилер. Учюнджи куню акъшам файтон бир эвге ­якъынлашып токътай. Оларны Адавие - Ур­къиенинъ татасы къаршылап ала. Эки апте-къардаш окюр-окюр агълап, дуалар окъуп, мерхуме Муккерем анасыны хатырладылар.
Екатерина II Къырымны запт эткен сонъ, чёль халкъынынъ топракъларыны тутып ала. Шу себептен баягъы къырымтатарлар иджрет этмеге меджбур олдылар. Оларнынъ арасында Муккеремнинъ ана-бабасы да Романиянынъ Добруджа виляетине тюшкенлер. Гъурбетликте Муккерем догъа. Четэльде чокъ хорлукълар корип, ана-бабасынынъ Ватаны Къырымгъа асрет чеккенлерини эшиткен Муккерем он дёрт яшында Къара денъизни кечип, ана-Ватанынынъ уфугъыны корип къувана. Чекише-чекише, башындан чокъ хорлукълар кечирип, Джанкойге келип ете. Джанкойде Муккерем сой-сопуны тапып оларнен яшай.  Муккерем кок киби мавы козьлю, сары сачлы дюльбер бир къызчыкъ ола. Шу койге Тюркиеден 20 яшында олгъан Абадий адлы дюльбер бир огълан келе. О да Муккерем киби, гъурбетликтен Ватанына тек озю къайта. Эки яш, эки такъдир, бири-биринен таныш олалар. Чокъкъа бармай Абадий ве Муккерем аиле къуралар. Къоранталарында он бала догъа: алты къыз ве дёрт огълан. Кендже къызынынъ ады - Уркъие.
  Файтонда отургъан Уркъиенинъ огълу Фаикъ ве къызы Шазие сюргюнликнинъ азапларыны чекип, чокъ йыллар гъурбетликте яшап, озь бала ве торунларынен Ватангъа къайтып яшайлар. Шимди Шазие Заатова коюмизде яшай, эвель оджалыкъ эткен эди. Шазие къартана меракълы ве ачыкъ юрекли инсан, шу вакъианы манъа о икяе этти.
Асан Мурадасилов,
Акъмечит районы, Къызыл чынърав (Красная поляна) кою

Категория

Источник
http://www.yanidunya.org