Перейти к основному содержанию
урф-адетлеримизни унутмайыкъ

 

БИЗИМ НИКИТА
 
Бу вакъианы сизге айтмайджакъ олып аман-аман ярым асыр даянсам да, кене де шейтанларым къозгъалды ве шуны мытлакъ язып къалдырмакъны манъа меджбур эттилер десем оладжакъ. 
 
Язнынъ башы эди. Джанериклер энди чечеклеринден арынып ем-ешиль япракълар арасындан дане-дане сечилип башладылар. Бизлер мектептен къайткъанда ёл боюнда, я да кимнинъ азбарында олса олсун, джанерик тереги корьсек, онынъ астындан ич де тегин кечалмаз эдик. Не ичюндир бильмем, бизим койнинъ джанерик тереклери пек юксек эдилер. Бельки, бизге, балаларгъа о вакъыт ойле корюледир. Эр алда тереклерге тырмашып минмеге балалыкътан усталыгъымыз олса да, джанерик терегине мингенлер арамызда пек сийрек ола эди. Ойле вакъытта бизлер о гунасыз, индемей сусып тургъан тереклерге къолумызда не олса шыбалай, козьлерини къыра, пытакъларыны сындыра, ерге тёкюльген чий эриклерни джеблеримизге толдура, экшилигинден чырайларымызны сыта-сыта ашай ве эвлеримизге даркъала эдик. 
 
Бир кунь мен джеплеримни шыплап, тютюн араны къаршысындаки юксек байыр тёпесинде, беяз ташлардан къалангъан ишар устюнден аякъларымны салландырып, тишлерим къамашкъандже шу ешиль эриклерни асап кейф чатмакъта эдим. Бирден тирсегимни къатты сыкъып бир адам тутты. Айланып бакъсам, коюмизнинъ тюкянджысы Акъмолла агъам. 
- Джеплеринъде не бар? - деди о. 
Мен индемедим. О къолуны джебиме сокъты ве бир авуч эрик алып: 
- Бу не? - деди меним козьлерим огюнде авучыны ачып. 
- Эрик, - дедим нефесимни тыйып. 
- Къайдан алдынъ? 
Мен ялан айтмагъа бильмей эдим, эм де къоркъа эдим. Чюнки, анам манъа: "Ялан айткъанларнынъ иши юрьмез, Алла къысметини бермез", - дей эди. Башымны ашагъы астым, индемедим. 
-Бир даа таш атып, терекнинъ пытакъларыны къырарсынъыз, эпинъизни мынавы йипке багълап джанерикке асарым - деди Акъмолла агъа. 
 
Мен онынъ бу джиддий лакъырдысына инандым ве бир даа омюрим боюнджа, дегиль джанерикке, умумен ич бир терекке, ич бир махлюкъкъа таш атмадым. Достларымны да хабердар эттим. Оларнынъ да чокъусы манъа инандылар ве меним туткъан ёлумдан кеттилер. Лякин коюмизде куньлернинъ биринде ойле аджайип бир вакъиа олды ки, оны бу куньге къадар сагъ-селямет олгъан койдешлерим ич унутып оламадылар ве сийрек-сепелек корюшювлерде шакъа ерине илле бир анъып кечелер. 
 
Джанериклер энди башлап сувлангъан эдилер. О мубарек емишнинъ бу чагъында эки данесини агъызынъа алсанъ, тишлерин ойле къамаша ки, ондан сонъ отьмекни зорнен тишлейсинъ. Койнинъ ортасындаки фурун алдында ойнашамыз. О ерде эр вакъыт койнинъ къартлары булуна, джамининъ дивар боюнда тизилишип отуралар ве бутюн дюньядан хабер берелер. Порт-Артурдан башлап, Австрия дженкине кечелер, сонъра аилевий мунасебетлер, намус-ырыз меселелери ве иляхре. Этрафлыджа бильгили, кениш малюматлы теджрибели омюр саиби олып осьмек истесенъ, бу къартлар янында эр кунь бир саат индемей отурсанъ, ич де зарар этмезсинъ беллейим. 
 
Акъшам устю къартларнынъ бу джошкъун субетлерини ашагъы маалле тарафтан келеяткъан бир адам больди. Онынъ аякъларында чулларнен багълы эки джарты калош, устюнде делик-тешик олгъан памукълы штан, кирден мешинленип, сакъызланып къалгъан кольмек. Сачы, сакъалы, энъсеси ойле оськен ки, козьлери зорнен сечиле. Узакътан бакъкъанда бу гъарип адамны санки копек талагъан да, о зар-зорнен къуртулып къачкъан беллерсинъ. 
 
Къартларгъа якъынлашкъанынен эписи аякъкъа турып, дикъкъатыны бу ябанджы адамгъа джельп эттилер. Адет ойле. Не япаджакъсынъ. Еринден ялынъыз бир къарт турмады. О, юзь дёрт яшында эди. Биз кенарда зий-чув олып ойнавны токътаттыкъ ве шу кишини меракънен сарып алдыкъ. О бизим джеплеримизден джанерик чыкъарып ашагъанымызны эслеп, "манъа да беринъ", - деген киби тельмирип бизге бакъмакъта. Арамыздан энъ атик сою олса керек ки, джебинден бир авуч джанерик чыкъарып онъа узатты. О бир авуч джанерикни бир кереден агъызына тыкъаджакъ олды, бир къач данесини ерге тюкюрди. Эгилип аладжакъ олды. Биз онынъ экшилигине даянамайып, бирер-бирер зорнен ашасакъ да, о бир авуч эрикни бир кереден агъызына толдурып, чайнап башлады. Юткъанда козьлери тёгерекленди ве яшланды. Кене берсе эдилер деген киби эп бизге бакъа. Бизлер бир-биримизден корьмекчи эпимиз джеплеримизге къолларымызны сокътыкъ. О башындаки джарты къаснакълы шапкесини чыкъарды. Шапкеси джанерикке толгъан сонъ, бир четке бурулды ве ич кимсеге къулакъ асмадан быкъкъандже ашады. Къартлардан бириси бизлерни четке къувды. Сонъра онынъ янына келип: 
- Сен кимсинъ? - деп сорады. 
О "анъламайым" деген манада башыны саллады. Къарт суалини рус тилинде текрарлады. О, "Никита", - деди. 
- А, а. Сен Никитасынъ э? 
- Никита, Никита, - деди о башыны саллап. Къарт кери къайтты. Дивар тюбюнде тизилип отургъанлар янына келип: 
- Алланынъ ёллагъан бир гъарип мусафири экен. Ады Никита. Бакъ онынъ алына, чулуна. Не япмалы джемаат? - деди. 
- Эвге алып кетип мусафир этейик, - деди бир къарт. 
- Онынъ къарныны ашкъа тойдурмакъ керек, - деди экинджи къарт. 
- Урбасыны авуштырып, сачы-сакъалыны тыраш этмек керек, саваптыр, - деди дигер къарт. 
- Алла мусафирине мерамет эйлемек керекмиз. Ашинди аву ерде о къадар эрик ашагъан сонъ олип къалмасын. Онынъ гунасы бизге керекмей. Айдын невбетнен алып къарныны тойдурайыкъ, - деди юз дёрт яшлы чал. 
 
Бу сёзлер, бу къарар коюмизнинъ халкъы ичюн бир къанун эди. Олар йыллар девамында бойле инсаниетлик къанунлар эсасында яшап кельгенлер. Олар кимсеге хиянетлик этмекни, акъсыз, адалетсиз ёлдан кетмекни акъылларына биле кетирмей яшагъанлар. Чакъыллы, ташлы байырлар тёпесине сув чыкъарып бостанджылыкъ эткенлер, къазмаларнен дагъларны сёкип, кутюклерни чыкъарып, озьлерине бир авуч топракъ тапыштыргъанлар ве о ерде къартоп, бакъла, согъан, мысырбогъдай, къабакъ, бибер, патильджан ве иляхре экип бала-чагъасыны кечиндирип омюр сюргенлер. Олар хырсызлыкъ, юзьсюзлик, намуссызлыкъ не экенини бильмегенлер. Бир-бирининъ такъдирине, башына тюшкен эшкъалгъа янгъан-куйгенлер, эллеринден кельген ярдымны бир-биринден аямагъанлар. Сувны бир чапалыкъ, эки чапалыкъ, учь чапалыкъ, деп озь аралары такъсим эткенлер. Эксерий вакъыт Алланынъ ягъмурына ишанып яшагъанлар. Ягъмур ягъса - берекеттир, деп къувангъанлар. Асырлар девамында озь урф-адетлерини несильден-несильге кечирип сакълагъанлар. Койнинъ къартлары акъылнынъ хазинеси олгъан. Кимнинъ башына бир-де-бир эшкъал-мусибет тюшип къалса башта урьметли къартларнынъ алдына барып акъыл танышкъанлар. Девлет тешкилятларына, суд идарелерине барып шикяетленмекни айып таныгъанлар. Эр шейни джемаат арасында къартларнынъ чыкъаргъан укмюне бойсундыргъанлар... Инсаннынъ бахты - ялынъыз намуслы эмектедир, деп бильгенлер. 1936 сенесине къадар, кулак сюргюнлигини эсапкъа алмасакъ, юзь йигирми ханелик койде бир адам макеме къапысы корьмеди. Мына бунъа сербест аятнынъ ве дюнья цивилизациясынынъ энъ юксек дереджеси десенъ де оладжакъ. Бу шейлер ана юртумызнынъ дагъ этеклеринде ерлешкен меним догъмуш коюмде анджакъ бойле эди. Янълышым олса, койдешлерим манъа афу этсинлер. 
-Ойле олса, бугунь оны мен алып кетейим, - деди къартларнынъ бираз арекетчен сою. О Никитанынъ янына барып, "юрь кетейик" манасында башыны саллады. Никита ич бир тюрлю итираз бильдирмеден онынъ артындан тюшип кетти. 
 
Арадан бир афта кечти. Никитанынъ устюнде костюм, башында къалпакъ, аякъларында аякъкъап, сач, сакъал тыраш этильген алда озь къонакъбайынен берабер кене шу фурун алдына кельдилер. Къартлар бу орта бойдан бираз къалкъымджа, тёгерек бетли, кенъ омузлы, йигирми секиз яшларында, бет-сымасына бакъкъанда, дызман кишиге бенъзеген Никитаны корьгенде, озь козьлерине инанмадылар. 
- Сен бу адамгъа не яптынъ я, о янъыдан дюньягъа кельгенге бенъзей, - дедилер къартлар онынъ къонакъбайына. 
- Бир шей япмадым, - деди о. - Легенге къойып, къара сабуннен яхшы этип ювундырдым. Темиз ич кийими бердим. Сакъалыны тыраш эттим, сачыны къыркътым. Мына устюндеки костюм менимкидир. Эм онъа тамам уйгъаныны айтмайсызмы. 
- Сонъ, о якъы не оладжакъ? 
- Кимнинъ къулу бу аслында озь аягъынен келип чыкъкъан адам? 
- Кимнинъ къулу бильмейим, - деди къарт. - Аслында о орус тарафтан. Насылдыр бир беляларгъа огъраса керек. Бизде къалмагъа, бизим джемаатнынъ, бизим колхознынъ азасы олмагъа истей. 
- Ойлеми? Айса оны яхшы сынап бакъмакъ керек. Эли бир ишке келишеми шунынъ? 
- Бильмейим. Экимиз анълаштыкъ, ярын манъа арыкъ ачаджакъ олды. Арыгъым чокътан толды да я. 
- Айды, файдалан, лякин къарныны яхшы тойдур, элем этмесин. 
- Эбет, эбет, ач аюв ойнамаз. Эли келишсе, бизде де этиледжек ишлер чокъ, - дедилер къартлар. 
 
Бойлеликле, Никита койде къалды. Башта озюнинъ биринджи шорбаджысына азбарнынъ юкъары башында терен арыкъ къазды. Сонъра эчки араныны тахталады ве къапысыны къойды. Къомшулар Никитанынъ бу ишини пек бегендилер ве оны невбетнен чагъырып, ашатып-тойдурып озь азбарларында чыкъып къалгъан зарур ишлерде ишлеттилер. Лякин кимге барып ишлесе де, озюнинъ биринджи къонагъына къайтып келе, онынъ софасындаки тахта сет устюнде ятып юкълай, саба кене иш берген адамгъа барып ишлей ве тамагъыны тойдурып ерине къайтып келе. 
 
Бойледже бир йыл къадар девам этти. Никита бутюн койнинъ делиги-тешигини огренди. Бутюн халкънынъ адети ве табиатыны менимседи. Джыйынларда, тойларда олды. Дженазелерде четтен иштирак этип, халкънен берабер о да оз яныгъыны бильдирди. Лякин къабир къазмады. О биле эди ки, "кяфирге мусульман къабри къазмагъа олмай". Лякин онынъ бутюн джемааткъа башкъа бир чукъур азырлагъанындан кой халкъынынъ хабери ёкъ эди... 
 
Никита саба адамларнен мерабалаша, къол тутуша, кулюмсирей, темиз кърымтатар тилинде ал-хатыр сораша ве халкъ шакъаларыны ерли еринде къулланып лескерини омузына урып, ер къазмагъа чыкъып кете. Къыскъадан айткъанда, Никита ойле бир йигит олды ки, корьмелисинъ. Къалын джелькеси, къырмызы юзю, ири, дюльбер козьлери, йымшакъ муамелеси, кулюмсиреп тургъан юзю адамларны кунь-кунден озюне исиндирди ве кой джемааты ичинде Никитаны бисинмеген бир адам къалмады. Атта байрам, сейранларда, къадын-къызларнынъ дикъкъатыны да джельп эткен бир Никита олды. Лякин умум джемаат арасында сакълангъан къанундан бир адым тышары атламады. О биле эди ки, бу меселеде янълыш адым атса, мытлакъ джемаат котеги ашайджакъ, энъ эйи алда койден масхараджа къувуладжакъ. Масхаралыкъ оны ойле пек раатсызламаса да, ичинде туткъан эсас макъсадына иришалмайджакъ. Ойле олгъанда, энъ яхшысы, къызлар арасында озюнъни йигитче тутмакътыр. Никита да ойле япты. Къартлар исе, онъа "чокъ намуслы йигит экен" деп ишанчыны кунь-кунден арттырдылар. Алланынъ алдында "бир орозлу къулнынъ даа савабыны къазандыкъ" деп мыйыкъ сыйпап отурдылар. 
 
Куньлерден бир кунь колхоз клубунда топлашув олды. Топлашувда эсас кунь тертиби бакъылгъан сонъ, Никитанынъ лафы чыкъты. Колхоз идареси онынъ грамотный (окъумыш) адам олгъаныны бильген ве бухгалтерияда мытлакъ бойле "грамотный" адам чалышмасы зарур экенлигини ортагъа къойды. Джемаат бу теклифке бир агъыздан разы олды. Никита энди колхоз бухгалтериясында чалышып башлады. Идаренинъ къарарынен онъа Уте маалледеки Гъазы агъанынъ тютюн араны янындаки табельджи одасыны бердилер. Кой джемааты бу "янъгъыз" адамны аджып, онъа къазан, чанакъ-чёльмек, ястыкъ, тёшек, ёргъан ве саире, адамгъа яшамакъ ичюн зарур олгъан бутюн шейлерни ташып, одасыны баштан-аякъ донатып, яраштырып бердилер.
 
Тезден Никитанынъ устюнде кендисине ярашкъан костюм, башында шляпа, бойнунда галстук пейда олды. Бу къырымтатар койчиги ичинде Авропа бичиминде юрьген эки адам олса, онынъ бири Никита эди. Тертипли юрюв ве медений муамеледе булунув кеткен сайын адамларнынъ урьметини къазанды, койге кельген-кеткен мусафирлернинъ дикъкъатыны джельп этти, хусусан район даиресинде онынъ берген эсабатлары бир минсиз къабул этильгени хусусында мусбет лакъырдылар джайрап башлады.
 
Шу йылы багъчаларда ойле номай берекет олды ки, тереклернинъ чаталлары майышып ерге авдарылды, чатал къоюлып етиштирильмеген пытакълар исе сынып-сынып ашагъы саркъып къалдылар. Багъча берекети бу ердеки койлю халкъынынъ бахты сайыла эльбет де. Берекет онъ олгъан йылы халкънынъ гонълю де токъ, кейфи де еринде, эр кес шенъ-шерамет, багъчалар ичинде сепет-сепет алма айып, сортларгъа айырып, сыкъламаларгъа чырмап, ящиклерге йымырта тизген киби ерлештирип девлетке теслим этер эдилер. Бойле бол берекет вакътында, Алла сакъласын, апансыздан бир ель чыкъып къалса, ерге тёкюльген тёкюндини эали айып етиштиралмай эди. 
 
О вакъыт бизим киби мектеп талебелерини оджаларымызнынъ ёлбашчылыгъы алтында багъчаларгъа алып чыкъар ве тёкюнди джыйдырыр эдилер. Ялынъыз тёкюнди, чюнки теректен мердивенлер устюне чыкъып алма джыймакъны балаларгъа ишанмай эдилер. Даа догърусы, балалар емишни узьгенде, сепетке къойгъанда мукъайт олмайып, эзип ташлайлар, эзильген емишни исе девлет къабул этмей, дей эдилер. Бизим джыйгъан тёкюндилернинъ бир къысмы эскенджелерге бекмез къайнатмагъа, бир къысмы исе, кертип емиш къурутмагъа кетер эди. Бу ишлер эписи зевкъ иле, гъурур иле япылыр ве адамларнынъ бахтына бахт къошулыр эди. Бу зевкълы ишлернинъ энъ зевкълысы - эскенджелер эди. Бизим койде берекет онъ олгъан йыл энъ аздан учь-дёрт ерде эскендже чалышыр эди. Оларда гедже ве куньдюз ашлавларда балабан агъач токъмакъларнен емиш дёгип, эскенджелерде шырасыны сыкъып чыкъарыр ве буюктен-буюк махсус бекмез таваларында сабыр иле, акъшамдан сабагъа къадар речелли бекмез къайнатыр эдилер. Речелли дегени шу ки, таваларгъа юзюмерик, айва я да башкъа емишлер кертип ташлар эдилер. Лякин оларнынъ арасында юзюмерик речелине етер ёкъ эди. О бекмезлер ойле лезетли олур эди ки, бекмез тюшкен сонъ, балаларгъа таваны берир ве бизлер зий-чув олып пармакъларымызнен, я да элимизге темиз ёнгъачыкълар алып тава тюбю ялар эдик. Мектептен къайткъанда эскенджелерге кирип юзер токъмакъ урсакъ, бизге бирер къалай шыра берир эдилер. Эгер шырагъа тоймасанъ юзь токъмакъ даа ур, бир къалай шыра даа ичерсинъ... 
 
Мына о заманлар насыл усулларнен балаларны эмекке алыштыра эдилер. Шимди башымыз, сачымыз агъарса да, о зевкълы куньлерни аля даа хатырлаймыз. 
 
Кузьнинъ къайнакъ куньлери кечип кеттилер. Берекет джыйылды, анбарлар толды, девлет планлары арткъачынен эда этильди. Къалгъан бет-берекет колхозджыларгъа такъсим этильди. Эр кес эмегине коре акъкъыны алды. Эвлерге араба-араба емиш ташылды. Оны кимиси къышкъа сакълады, кимиси къуругъа кертти, кимиси бекмез къайнатты, дейджегим эр кес озь керегини тыкъатты. Лякин емишнинъ энъ сагъламыны сайлап, айырып салкъын магъазларда сакъламакъ ве сырасы кельгенде оны сатып, акъчагъа чевирмек, я да захиреге денъишмек о тарафнынъ халкъларында бир адет олып къалгъан эди. 
 
Багъчалар агъыр юкюнден темизленди. Кузь еллеринден япракълар сарарып ерге тёкюльдилер. Койлюлер энди раат-раат нефес алып, акъшамлары фенер якъып бир-бирине мусафирликке къатнап, бирер фильджан къаве ичип, къонушып, кейфленип башлагъан вакъытта истер-истемез къышкъа сакълагъан алмаларыны насыл бир ёлнен, къайдадыр алып кетип сатув акъкъында лакъырдылар чыкъып башлады. Бу лакъырдылар яваш-яваш колхоз идаресине барып етти. Эр кес акълына кельген гъаени ортагъа сюре. Бири дей: 
- Шеэрге адам йиберейик, ларёк ачсын ве бизим емишлерни сатып парасыны берсин.
Дигери дей: 
- Ёкъ, бизим шеэрлеримиз емиш толу. Оларны узакъ шималь тарафларгъа йиберип саттырмакъ лязымдыр. 
Бойле чешит тюрлю лакъырдыларнынъ бир нетиджесини чыкъармакъ ичюн колхоз идареси топлашув чагъырды. Топлашувгъа эр кес кельди. Чюнки анда эр кеснинъ алдында тургъан джан меселе бакъыладжакъ. Яни, бутюн яз манълай тери тёкип эльде эткен берекетини парагъа чевирип, озь кереклерини аладжакъ ве аилесини къыш боюнджа темин этеджек. Топлашувда бу меселе ортагъа къоюлды. Насыл шеэрге ве кимни ёлламалы? Колхозджылардан бири турып: 
- Ёллайджакъ олсакъ акъайлар, адамны мемлекетнинъ энъ буюк шеэрине ёллайыкъ. Халкъ чокъ ерде фиятлар да яхшы ола. Мен Москвагъа ёллайыкъ дейим.  
- Сиз кимни теклиф этесиз? 
- Ким олса олсун, менимчюн фаркъы ёкъ, тек парамны къолума берсин. 
Залдан дигер бир сес даа эшитильди: 
- Джемаат, мен дюн Ленинграддан кельген бир адамнен лаф эттим о ерде сынапнынъ килосы секиз кумюш экен. 
- Сиз кимни теклиф этесиз? 
- Менимчюн фаркъы ёкъ. Лякин о ерге баргъан адам грамотный олмакъ керек. Тиль бильмек керек. 
- Али акъай олсун! 
- Вели акъай олсун! 
Залдан даа башкъа сеслер де эшитильди. Али акъай турып: 
- Мен даа Багъчасарайны корьмедим, сен мени Катаринанынъ шеэрине йибереджек оласынъ, - деп итиразнен ерге отурды. Вели акъай турып: 
- Козюм батмай джемаат, ёлда къалырым деп къоркъам, - деди. 
Шу арада залдан: 
- Бу ишке Никита ляйыкътыр! Эбет, эбет, Никита ляйыкътыр! - деген сеслер янгъырады. 
Топлашув битти. Никита джемаатнынъ теклифини къабул этти. Он кунь ичинде бутюн койнинъ джемааты къышлыкъ сакълап къойгъан энъ яхшы алмаларыны ящиклерге толдурып устьлерини дран тахталарнен мыхлап къойдылар. О вакъыттаки алма ящиклери эки козьлю олып, эр бир толу ящик эки пуд эсап этиле эди. Халкъ озь ящиклерини мыхлап азырламакъта, Никита исе демиръёл станциясына къатнап вагон тутув пешинден юре. Алмаларны топлав пунктунда о бир кунь илян этти ки, Ленинградгъа джемаат малыны алып бармакъ ичюн махсус вагон туткъан. Ким не къадар истесе, къабул пунктуна алып кельсин. Мааллелерден араба-араба толу ящиклер кетирилип башлады. Никита джедвельге эр кеснинъ ады, фамилиясыны язып алмаларны къабул этти. Эртеси куню арабаларгъа юклеп станциягъа алып кеттилер. Кой джемааты Никитанынъ къолуна керек весикъаларны туттурып, бир вагон алманы Ленинградгъа сатмагъа ёллады. Эр кес, секизер кумюштен сатылса не къадар пара аладжагъыны эсаплап юрьди. Кимиси той япаджакъ, кимиси эв кереклерини текмиллейджек, кимиси къышлыгъыны алып къояджакъ...
 
Никита шу кетишнен аля даа кете. О бир даа койге къайтып кельмеди. Кой джемааты ичинден бир адам тапылмады ки, оны араштырсын, булсун ве джезасыны берсин. Шубесиз, идаре хадимлери сораштыдылар, лякин олар Никитанынъ изине тюшалмадылар. Шу кетиш, бу кетиш. Никитанынъ ады кой джемаатынынъ тилинде теспи олды. Онынъ акъкъында эфсанелер уйдурдылар. Адамлар бир-бирини корьгенде "Бизим Никитадан хабер ёкъмы?" - деп сораштылар, я да "Бизим Никита тезден келеджек экен", - деп бир-бирлерини эриштирдилер. 
 
Никита кетти, Никита ёкъ, лякин бу бутюн бир кой джемаатыны алдатты анъкъав этти демек дегильдир. О вакъыттаки кой джемааты ичюн бу олып кечкен вакъиа буюк юзьсюзлик ве видждансызлыкъ эди. Олар эр кесни озьлери киби беллей эдилер. "Эттигини Алладан булсун", - демектен башкъа бир шей айтмадылар. Лякин бизим Никита намус ве ырызыны - юзьсюзлик ве нефисине денъиштирди.
 
Окъуйыджы мени догъру анъламасы ичюн бу ерде шунъа къайд этмек зарурдыр беллейим. Бойле доландырыджылар эр тюрлю халкъта ола билир. Мында Никитанынъ башкъа миллетке менсюп олгъаны ичюн сёз юрютильмей. Макъсат шу кой джемаатынынъ омюр ёлунда асыл ери олып кечкен бу вакъианы олгъаны киби акис эттирмектир.
 
Шимди о заманнынъ адамларындан пек сийрек расткетирмек мумкюн. Эписи бу дюньядан намусы, ынзынен кетти. Багъчалары да узакъларда къалды. Лякин несиль девам этмекте. Девир адамларны да денъиштирди. Оларнынъ балалары белли инженерлер, белли экономистлер, белли агрономлар ве языджылар олып етиштилер. Олар кене де яманлыкъ тюшюнмейлер. Бир-бирлеринен корюшкенде "Никита койге къайтып кельмеген экенми, барсакъ бутюн къабаатыны багъышлар эдик", - деп шакъалашалар.

Категория

Источник
http://anaurt.com