Перейти к основному содержанию
урф-адетлеримизни унутмайыкъ

 

Бахт арасанъ, бар кучюнъни бер Ватангъа, халкъынъа!
 
Бугунь Эшреф ШЕМЬИ-заде  догъгъанына 100 йыл тола
 
Йигирми беш яшында экен, ады Буюк Совет Энциклопедиясына кирсетильген яш шаир Эшреф Шемьи-заденинъ къырымтатар халкъы ичюн хызметине бойле къыймет кесильген эди: «…Шемьи-заденинъ фаалиети къырымтатар эдебий тилининъ инкишафы ичюн  буюктен-буюк эмиетке маликтир». Эдебиятымыз ве тилимизнинъ илерилемесине мисильсиз иссе къошкъан Эшреф Шемьи-заденинъ о, отузынджы сенелердеки даа буюк хызмети шунда эди ки, шаир тувгъан шиириетини бутюн Иттифакъкъа танытты. Бутюн омюрини халкъына, медениети ве ана тилине багъышлагъан керчектен де халкъ Шаирининъ бундан эвель ич бир юбилейи кереги киби къайд этильмеди, албу ки бу инсан башкъа бир чокъларындан зияде бунъа ляйыкъ эди. Бундан он йыл эвельси шаирнинъ 90 йыллыгъы къайд олунаджакъ, бир чокъ ишлер япыладжакъ эди. Лякин тюрлю себеплерге коре, юбилейнинъ кечирильмеси арт­къа сюрюльди ве мына, ниает, бу сене бир чокъ эдиплеримиз ве медениет эрбапларымызнынъ чапкъалавлары саесинде Эшреф Шемьи-заденинъ 100 йыллыгъы къырымтатар эдебиятынынъ байрамы тюсюни алмакъта.
Эшреф Шемьи-заде 1908 сенеси июнь 21-де  Кезлев шеэринде оджа къорантасында дюньягъа кельди. Рушдие мектебинде окъугъан чагъларында шиир язып башлагъан генчте  истидатны корьген шаирлеримиз Бекир Чобан-заде ве Абдулла Лятиф-заде оны Акъмесджитке давет этелер. Эм  яш шаир пек тез вакъыт ичинде бу сёз усталарынынъ ишанч ве умютлерини энъ юксек севиеде акълай. Онынъ чешит газета ве меджмуаларда басылгъан шиирлерини бутюн халкъ буюк авеслик иле окъуй, эзберден биле.
Эшреф Шемьи-заде 1934 сенеси Умер Ипчи, Ыргъат Къадыр ве Абдулла Дерменджинен берабер СССР языджылары биринджи съездининъ делегаты олгъан эди. Айны шу йылы Къырым языджыларынынъ бирлиги мейдангъа кетириле ве о, 1936-1937 сенелери онынъ месуль кятиби ола. Шаирнинъ тикленмесине онынъ Максим Горький иле корюшюви де тесир эте. Бильхасса рус языджысынынъ: «Халкъ яратыджылыгъы - бу миллетнинъ битмез-тюкенмез рухий байлы­гъыдыр. Ве эр бир намуслы, виджданлы языджы бу байлыкъны бутюн инджеликлеринен огренмек борджлу» деген сёзлери шаирнинъ шиарына чевириле. Онынъ 1966 сенеси дюнья юзюни корьген «Къавал» китабы бунынъ мисалидир.
Бундан да гъайры шаир В. Маяковский, К. Чуковский, Ф. Гладков, С. Эйзенштейн, Назым Хикмет, Самед Вургъун, Хамид Алимджан, Къайсын Кулиев, Борис Чичибабин  киби ве даа бир сыра намлы шаир ве язы­джыларнен корюшти, чокъларынен сыкъы алякъаларда булунды. Нетиджеде шаир тек шахсий эсерлерини яратувнен дегиль де, классиклернинъ эсерлерини ана тилимизге чевирювнен де мешгъуль олды. Онынъ хызметлери саесинде В. Шекспир, А. Пушкин, М. Лермонтов, А. Мицкевичнинъ эсерлери къырымтатар тилинде янъгъырадылар.
Шаирнинъ сёз усталыгъы, тувгъан халкъы арасында юксек итибары, къабилиети, джесарети, эбет де, органларны ве шу органларнынъ чанакъяларларыны раат быракъмады. 1937 сенеси Эшреф Шемьи-заде де бир чокъ шаир ве языджыларымыз сырасында «буржуа миллетчилери» сырасына кирсетилип, Языджылар бирлигинден, ишинден чыкъарыла, амма апс­тен къуртула. Бир йылдан сонъ кене азалыкъта, озь ишинде гъайрыдан тиклене. Лякин бу чокъкъа сюрмей, НКВД онынъ якъасыны эп бир бошатмай.  Эшреф-Шемьи-заде совет лагерьлерининъ режимини озь башындан кечире ве тек Сталиннинъ 1953 сенеси олюви оны бу эзиетлерден къуртара.
Къайтып кельген шаир даа зияде къуветнен чалышып, иджат этип башлай, энъ корюмли эсерлерини ярата.
Шаирге Ватаннен къавушмакъ тек вефатындан сонъ насип этти. 1978 сенеси  март 11-де козюни эбедий юмгъан Эшреф Шемьи-заде васиетине коре, тувгъан топрагъынынъ къуча­гъына теслим этильди.

Категория

Источник
http://www.yanidunya.org