Перейти к основному содержанию
урф-адетлеримизни унутмайыкъ

 

Эр бир миллетнинъ зенгинлиги ве сез хазинеси, онынъ фольклорындадыр. Бу хазиненинъ сынъыры ве фияты екътыр. Фольклорда халкънынъ тарихы, аяты, икмети, акъылданелиги, азырджеваплыгъы ве сез  байлыгъы сакълыдыр. Фольклор не къадар зенгин олса, демек ки халкъ да о къадар икметлидир. Къырымтатар эфсанелеринде энъ парлакъ образлардан бириси, бу – Арзы къыз образыдыр.
 
Къырымтатар фольклорына алимлернинъ мерагъы 18-джы асырнынъ сонъу – 19-джы асырнынъ башларында  пейда ола. Фольклорымызнынъ нумюнелери сеяатчылар П.Паллас ве И.Муравьев- Апостол тарафындан язылып алынгъан. Фольклорымызнен багълы олгъан биринджи китаплар 19-джы асырнынъ сонъу – 20-джы асырнынъ башларында рус алимлери В.Радлов, А.Самойлович ве П.Фалев тарафындан нешир этильген. Эльбетте фольклорны топлав ишинде бизим къырымтатар алимлер, этнографлар, эдебиятшынаслар, оджалар, тарихчылар ве медениет хадимлери озь буюк исселерини къоштылар. Оларнынъ арасында – А.Боданинский, И.Бахшыш, А.Рефатов, Я.Шерфединов, А.Одабаш, У.Ипчи, А.Фетислямова, Дж.Меджитова, К.Решидов. Ю.Болат, О.Акъчокъракълы, Р.Музафаров, Дж.Бекиров, Р.Фазыл, А.Велиев, Ф.Алиев, Д.Османов ве башкъалары мевджуттыр.
 
Къырымтатар фольклорында эсас ерлерден бири де къадын-къызларнынъ образларына аиттир. Къадынларнынъ образларыны аман- аман фольклорнынъ бутюн жанрларында тапмакъ мумкюндир. Бу – халкъ йырлары, эфсанелер,аталар сезлери ве айтымлар, масаллар, дестанлар ве саире. Меселя, масалларда къырымтатар къадын- къызларынынъ икмети, ишкирлиги, мерамети, акъылы ве ферасети акс олуна.
 
Къадынларымыз акъкъында  меракълы аталар сезлери ве айтымлар да беллидир. Меселя: «Яхшы – къадын эвнинъ гулю», «Яхшы къадын- дюнья байлыгъы», «Къадынынъ – омюрлик елдашынъ», «Ана-юртнынъ тереги», «Ананынъ джаны балада», «Ананынъ къолу йымшакъ олур» ве саире.
 
Арзы къыз образы – бутюн къырымтатар къадын-къызларынынъ тимсалидир. Бу образ къадынларымызнынъ энъ эйи чизгилерини акс эте. Арзы къыз, бу – севги, темизлик ве сербестликтир. Къадынларымызнынъ меракълы образлары башкъа эфсанелерде де ифаде этиле. Меселя: «Алтын бешик» эфсанесинде – Зера образы, «Къыркъ Ордан Джанике» эфсанесинде – Джанике образы, Ана  образы исе (Назифе) пек гузель ве терен маналы «Акъмесджит насыл пейда олды» эфсанесинде тасфирлене.
 
Амма, шубхесиз ки, энъ чокъ къадын- къызларнынъ образларыны халкъ йырларында тапмакъ мумкюндир. Меселя: «Айшем», «Алие», «Сенинъ адынъ Алиме», «Зейнебим», «Иппиджан», «Къадрием», «Мавилем», «Махбубе», «Фатимем», «Хатиджем», «Эдие», «Эльмаз», «Эмине» ве саире саире йырлардыр. Халкъ йырларымызда къадын- къызларымызнынъ гузеллиги ве назиклиги бойле сезлернен тасфирленген:
  •  дудакълары бал киби;
  •  янакълары гуль киби;
  •  козьлери эльмаз киби;
  •  къара къаш – къара козь;
  •  сельби киби бою бар;
  •  герданы татлы хурма;
  •  тишлери инджи киби;
  •  дудакълары бал-шербет;
  •  бою ляле киби;
  •  бети гуль тюсте;
  •  танъ йылдызы;
  •  сачлары далгъа киби;
  •  козьлери атеш киби;
  •  багъчада бульбуль киби;
  •  янагъында бени бар

 

Эвель-эзельден къырымтатар фольклорында къадын балаларынынъ тербиеджиси, акъайынынъ исе досту, эвнинъ сыджакъ муитини яраткъан киши  ве эльбетте тербие, намус, темизлик, ферасетлилик тимсали эди.
 
Урьметли окъуйыджылар сизджесине, земаневий къырымтатар къадыныны насыл сезлернен ифаде этмек мумкюн? Онынъ къорантада ве джемиеттеки ерини насыл ифаделемек мумкюн? Кунюмизде эркеклеримизнинъ къадын-къызларгъа олгъан мунасебетини насыл къыясламакъ мумкюндир?
Источник
http://anaurt.com