Перейти к основному содержанию
урф-адетлеримизни унутмайыкъ

 

Sürgünlikniñ deşetli yıllarını öz başından keçirgen halqımıznıñ hayatında qalğanı - hatıra acılarıdır. Şimdi bu qara künlerni hatırlayaraq, qartlarımız yaşlı kölzeri, titrek seslerinen nasıl qıyınlıqlardan keçkenini, nasıl azaplar çekkenini añlatalar. 1935 senesi oktâbrniñ 8-inde Balıqlava rayonı Belbek köyünde doğğan Lilâ Kerimovanıñ taqdiri de ağır edi. 
‘Sürgünlik vaqtına men ve qız qardaşım Teberti köyün Baydarda yaşağan yaşadılar. 1941 senesi bombalar atılğanda birisi quyuğa , birisi de evge tüşkeninden biz anamnıñ tatası Saydege yaşamağa keçtik. Köçürgende anam evde yoq edi. O başqa köyge aş qıdırmağa ketti ve şu künü evge qaytıp yetiştirmedi. Aqşam askerler kelip, bizni qardaşımnen at turğan ahırğa kirsettiler. Anda sabağace oturmağa mecbur oldıq. Kün doğğanda bizge eki silâlı asker keldi. Köşede sandığımız tura edi. Askerler silânıñ ucunen onı açıp özümiznen bir şeyler almağa emir etti. Amma biz qorqıp, ağlamağa başladıq. Soñra qomşumız çapıp keldi de: ‘ Toplanıñız balam, bizni köçüreler!’ – dep qıçırdı, men ise daa çoq ağlamağa başladım. Asker özümiznen bir de bir şey almağa israrlıqnen ayta berse bile, bizge almağa şey de yoq edi. Sığırımıznı almanlar aşap bitirdiler. Evimizden de bir şey qalmadı. Men bir teşikli çanaq, biraz baqla ve mısırboğday aldım. O vaqıt aqlım tek buña yetti. Bizni soqaqqa çıqardılar, etrafta qıyamet qopqan dain edi: köpekler, mışıqlar çapqalay, biz kibi yedi yaşlarında bir oğlançıq arqasına qardaşını oturttıp, köy içinde deli kibi çapıp yüre edi. Olarnıñ da anaları yanında olmasa kerek. Kimse oña qulaq asmay edi, er kesni bir tarafqa ayday ediler. İnsanlar oba oba otura edi. Birazdan qara brezentnen qapalğan balaban maşnalar keldi. İnsanlarnı bu maşnalarğa yüklediler. Ekseriyetnen bala, qadınlar ve qartlar edik, erkeklerimizniñ çoqusı cebede hızmet ete edi. Soñra bizni demir yolğa alıp kettiler, mında başqa köylerden adam tolu maşnalar kele toqtay edi. Tesadüfen maşnalarından birinde men anamnı körip qaldım. Şu daqqada quvançımızdan o qadar şamata köterdik ki.. maşnada oturğan asker, anamıznıñ köksüne pistoletini tikledi, amma biznen ketken başqa asker birincisine bir şeyler fısıldap, bizge beraber vagonğa minmege ruhset berdi. Vagonda adamlar biri biri üstünde otura ediler. Ayaqyol yoq edi. Vagon toqtağanda tez -tez suv qıdırmağa kete, aman eki tolanı qoyıp, ocaq qurmağa tırışa ediler. Amma trenniñ signal berip yerinden qıbırdağanını körip, er şeyni qaldırıp vagonğa atıla ediler.. çoq adam hastalanğan edi, hususan qartlar.
Uzun vaqıt devamında qapılar açılmadı. Nefes almağa ağır edi, er kes ağlay ve Allahqa dua ete edi. Böyle etip qorantamız Mari MŞSC (ASSR), Yurin rayonına tüşti. Bizni dağ ortasında bir barak içine yerleştirdiler. Saba erte komendant keldi. Elindeki qamçınen bizni lesopavalğa quvalay edi. 13-14 yaşlarında balalar tereklerni yıqtırmağa mecbur oldılar. Etraf dağ ve bir metr terenliginde qar. Terekni yıqtırmaq içün ise başta yolnı açıp yanına barmaq kerek edi. Tereklerni pıça ediler. Onı endi yıqtırmaq kerek olğanda ‘Qaçıñız’ dep qıçıra ediler. Ya qayda qaçarsıñ, etraf qar da. Böyle etip, yaş balalar, oğlan ve qızlar 30 metrlik tereklerniñ pıtaqları tübünde qala, bazıları öle, bazıları qazalana, saqat qala ediler. Adamlar açlıq çeke ediler. Qomşu köyler sakinlerinden ötmek soracaqta üstlerine köpeklerini yibere ediler. 1946 senesi, yaralanğan babamız bizni Uralda taptı. Şpalzavodına çalışmağa kirdi. İş pek ağır edi, cenkte alğan yaralar da özüni bildire ediler. Babam vefat etti, birazdan qız qardaşım da keçindi.
Uralda 12 sene yaşağan soñ Özbekistanğa köçtik. Men mektep, tehnikumnı bitirdim, laboratoriyağa oqumağa kirdim. Qırımğa ise 1987 senesi köçip qayttıq. Evimizni qurdıq. Al-azırda men nefaqacım. Aqayım - Sabri Mustafayev, oğullarım Zodi ve Nuri (Qırımda vefat etti). Zodi oca olıp çalışa. Menim 6 tornum bar.
Ebet, men kene Vatanım - Qırımda yaşayım, amma keçmişniñ acıları meni rahat qaldırmay. Er mayıs 18 künü damarlarımda qanlarım sanki toqtap qala. Meni alã daa cevabı olmağan sualler qıynap tura. 8 yaşında bala olıp, o qorqunçlı yıllarda men nasıl satqıncılıq yapa bile edim ki? Menim ne qabaatım ola bile edi ki? Babam bütün erkekler kibi faşistlerge qarşı uruşa edi. Anam bizni qaldırıp, Aqyar yanında okop qaza edi, almanlar ise onı ura edi. Partizan olğan tuvğanlarımıznı astılar ve üç kün devamında asılı qaldırdılar. Bala közlerinen bütün körgenimlerden soñ maña kim cevap berir: ‘Men ne yaptım? Kimni öldürdim? Men satqınımmı?’
 
Сюргюнликнинъ дешетли йылларыны озь башындан кечирген халкъымызнынъ хаятында къалгъаны - хатыра аджыларыдыр. Шимди бу къара куньлерни хатырлаяракъ, къартларымыз яшлы кользери, титрек сеслеринен насыл къыйынлыкълардан кечкенини, насыл азаплар чеккенини анълаталар. 1935 сенеси октябрьнинъ 8-инде Балыкълава районы Бельбек коюнде догъгъан Лиля Керимованынъ такъдири де агъыр эди. 
‘Сюргюнлик вакътына мен ве къыз къардашым Теберти коюн Байдарда яшагъан яшадылар. 1941 сенеси бомбалар атылгъанда бириси къуюгъа , бириси де эвге тюшкенинден биз анамнынъ татасы Сайдеге яшамагъа кечтик. Кочюргенде анам эвде ёкъ эди. О башкъа койге аш къыдырмагъа кетти ве шу куню эвге къайтып етиштирмеди. Акъшам аскерлер келип, бизни къардашымнен ат тургъан ахыргъа кирсеттилер. Анда сабагъадже отурмагъа меджбур олдыкъ. Кунь догъгъанда бизге эки силялы аскер кельди. Кошеде сандыгъымыз тура эди. Аскерлер силянынъ уджунен оны ачып озюмизнен бир шейлер алмагъа эмир этти. Амма биз къоркъып, агъламагъа башладыкъ. Сонъра къомшумыз чапып кельди де: ‘ Топланынъыз балам, бизни кочюрелер!’ – деп къычырды, мен исе даа чокъ агъламагъа башладым. Аскер озюмизнен бир де бир шей алмагъа исрарлыкънен айта берсе биле, бизге алмагъа шей де ёкъ эди. Сыгъырымызны алманлар ашап битирдилер. Эвимизден де бир шей къалмады. Мен бир тешикли чанакъ, бираз бакъла ве мысырбогъдай алдым. О вакъыт акълым тек бунъа етти. Бизни сокъакъкъа чыкъардылар, этрафта къыямет къопкъан даин эди: копеклер, мышыкълар чапкъалай, биз киби еди яшларында бир огъланчыкъ аркъасына къардашыны отурттып, кой ичинде дели киби чапып юре эди. Оларнынъ да аналары янында олмаса керек. Кимсе онъа къулакъ асмай эди, эр кесни бир тарафкъа айдай эдилер. Инсанлар оба оба отура эди. Бираздан къара брезентнен къапалгъан балабан машналар кельди. Инсанларны бу машналаргъа юкледилер. Эксериетнен бала, къадынлар ве къартлар эдик, эркеклеримизнинъ чокъусы джебеде хызмет эте эди. Сонъра бизни демир ёлгъа алып кеттилер, мында башкъа койлерден адам толу машналар келе токътай эди. Тесадюфен машналарындан биринде мен анамны корип къалдым. Шу дакъкъада къуванчымыздан о къадар шамата котердик ки.. машнада отургъан аскер, анамызнынъ коксюне пистолетини тикледи, амма бизнен кеткен башкъа аскер биринджисине бир шейлер фысылдап, бизге берабер вагонгъа минмеге рухсет берди. Вагонда адамлар бири бири устюнде отура эдилер. Аякъёл ёкъ эди. Вагон токътагъанда тез -тез сув къыдырмагъа кете, аман эки толаны къойып, оджакъ къурмагъа тырыша эдилер. Амма треннинъ сигнал берип еринден къыбырдагъаныны корип, эр шейни къалдырып вагонгъа атыла эдилер.. чокъ адам хасталангъан эди, хусусан къартлар.
Узун вакъыт девамында къапылар ачылмады. Нефес алмагъа агъыр эди, эр кес агълай ве Аллахкъа дуа эте эди. Бойле этип къорантамыз Мари МШСДЖ (АССР), Юрин районына тюшти. Бизни дагъ ортасында бир барак ичине ерлештирдилер. Саба эрте комендант кельди. Элиндеки къамчынен бизни лесопавалгъа къувалай эди. 13-14 яшларында балалар тереклерни йыкътырмагъа меджбур олдылар. Этраф дагъ ве бир метр теренлигинде къар. Терекни йыкътырмакъ ичюн исе башта ёлны ачып янына бармакъ керек эди. Тереклерни пыча эдилер. Оны энди йыкътырмакъ керек олгъанда ‘Къачынъыз’ деп къычыра эдилер. Я къайда къачарсынъ, этраф къар да. Бойле этип, яш балалар, огълан ве къызлар 30 метрлик тереклернинъ пытакълары тюбюнде къала, базылары оле, базылары къазалана, сакъат къала эдилер. Адамлар ачлыкъ чеке эдилер. Къомшу койлер сакинлеринден отьмек сораджакъта устьлерине копеклерини йибере эдилер. 1946 сенеси, яралангъан бабамыз бизни Уралда тапты. Шпалзаводына чалышмагъа кирди. Иш пек агъыр эди, дженкте алгъан яралар да озюни бильдире эдилер. Бабам вефат этти, бираздан къыз къардашым да кечинди.
Уралда 12 сене яшагъан сонъ Озьбекистангъа кочьтик. Мен мектеп, техникумны битирдим, лабораториягъа окъумагъа кирдим. Къырымгъа исе 1987 сенеси кочип къайттыкъ. Эвимизни къурдыкъ. Ал-азырда мен нефакъаджым. Акъайым - Сабри Мустафаев, огъулларым Зоди ве Нури (Къырымда вефат этти). Зоди оджа олып чалыша. Меним 6 торнум бар.
Эбет, мен кене Ватаным - Къырымда яшайым, амма кечмишнинъ аджылары мени рахат къалдырмай. Эр майыс 18 куню дамарларымда къанларым санки токътап къала. Мени алã даа джевабы олмагъан суаллер къыйнап тура. 8 яшында бала олып, о къоркъунчлы йылларда мен насыл саткъынджылыкъ япа биле эдим ки? Меним не къабаатым ола биле эди ки? Бабам бутюн эркеклер киби фашистлерге къаршы уруша эди. Анам бизни къалдырып, Акъяр янында окоп къаза эди, алманлар исе оны ура эди. Партизан олгъан тувгъанларымызны астылар ве учь кунь девамында асылы къалдырдылар. Бала козьлеринен бутюн корьгенимлерден сонъ манъа ким джевап берир: ‘Мен не яптым? Кимни ольдюрдим? Мен саткъыныммы?’

Категория

Источник
http://avdet.org/tr/node/6018