Перейти к основному содержанию
урф-адетлеримизни унутмайыкъ

Аллаhкъа хамд олсун, О бизге ярдым ве бизни афу этсин деп, Ду’а япамыз. Бизни шерден ве яманлыкътан къорчаласын деп, Онъа ялварамыз.
Кимге Аллаh Акъ ёлуны (Путь Истины) берди, ич кимсе оны бу ёлдан айырмаз. Амма кимге Аллаh Акъ ёлуны бермеди, ич кимсе оны къорчаламаз. Шеhадет этем, Аллаhтан башкъа Иляh ёкъ, Онынъ ортагъы ёкъ ве Мухаммад Аллаhнынъ къулу ве Пейгъамбери.
Аллаhнынъ къуллары! Такъвалы олмагъа эпинъизни давет этем. Аллаh буюрды:
﴿هُوَ الَّذِي أَنْزَلَ عَلَيْكَ الْكِتَابَ مِنْهُ ءَايَاتٍ مُحْكَمَاتٍ هُنَّ أُمُّ الْكِتَابِ وَأُخَرُ مُتَشَابِهَاتٍ﴾
Манасы: «Аллаh Пейгъамбеге Къур`анны индирди, о Мухкямат Аетлерден – бу Китапнынъ эсасы (это мать Книги) ве Муташабиhат Аетлерден ибарет.»
Мухкямат Аетлер – бир мана ташыгъан, мана тарафтан анълайышлы олгъан ве тиль бакъымындан да анълатувгъа мухтадж олмагъан.
Муташабиhат Аетлер –догъру анълатувгъа мухтадж олгъан кинаели (иносказательные) Аетлер. Оларны анълаткъанда Мухкямат Аетлерге эсасланмакъ керек. Чюнки Аллаh буюрды:
﴿هُنَّ أُمُّ الْكِتَابِ﴾
Манасы: «Олар Китапнынъ эсасы (Они – мать Книги)», яни оларгъа Муташабиhат Аетлери эсаслана. Кинаели тек Къур`андан Аетлер дегиль, Хадислер де ола билир. Кинаели Аетлернинъ ве Хадислернинъ тек тыш манасына бакъып эсасланмагъа мумкюн дегиль. Аллаh яратылгъанларгъа ошай деп тюшюнмесинлер ичюн кинае сёзлерни Шари‘аткъа уйгъун шекильде анълатмакъ керек.
Кинаели Хадислерге Аль-Джария адындан белли олгъан Хадис де кире, буны имам Муслим ривает этти. «Сахих Муслим» китабындан бир Хадисни анълатайыкъ: Бир адам Пейгъамбер Мухаммад ‘алейhиссалямгъа озь джариесинен не япмагъа бильмек ичюн кельди. О деди: «О Аллаhнынъ Ресулю! Оны азат этейимми?» Пейгъамбер ‘алейhиссалям оны кетирмеге талап этти. Оны кетирген сонъ Пейгъамбер ‘алейhиссалям ондан сорады: «Къайда Аллаhнынъ Улулыгъы (величие)?» О джевап берди: «Кокте.» Пейгъамбер ‘алейhиссалям сорады: «Мен ким?» Джарие деди: «Сен Аллаhнынъ Ресулю.» О заман Пейгъамбер ‘алейhиссалям онынъ саибине деди: «Оны азат эт, о мусульман».
Кимерсилер тюшюнгенлери киби, бу Хадис Аллаh кокте олгъан манасыны ташымай. Онынъ манасы – Аллаh эр къусурдан устюндир. Аллаhнынъ Пейгъамбери «Къайда Аллаhнынъ Улулыгъы (величие)?» суальни бергенде, Аллаhнынъ Улулыгъыны козьде тутты (имел в виду), чюнки «айна» – бу кинае сёзю, онынъ чешит маналары бар: олардан бириси – мекян, башкъасы – улулыкъ (величие). Пейгъамбер ‘алейhиссалям бу къадыннынъ итикъатында (убеждение) Аллаhнынъ Улулыгъы акъкъында айта эди.
Аллаhнынъ Эльчиси къадынны мусульман олгъаныны онынъ айткъан сёзюне коре «кокте» къарар чыкъармады, чюнки Исламны къабул этмек ичюн Шеhадетни айтмакъ керек. Аллаh яраткъанларгъа ошай дегенлер бу Хадисни янълыш къулланалар. Демек, Аллаh яраткъанларгъа ошаткъанлар бу Ает Мухкяматкъа къаршы чыкъалар:
﴿لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَىْء﴾
Манасы: «Аллаhкъа ич бир шей бенъземей».
Биз бойле адамларгъа олар Акъ ёлда дегиллер деп айтамыз. Чюнки ким Аль-Джария Хадисни анълатмагъа ясакъ эте ве оны тек тыш манасыны ала, оларгъа биз башкъа Абу Муса Аль-Аш‘арий ривает эткен Хадисни мисаль оларакъ кетирейик. Бу Хадис Аль-Джария Хадистен даа къуветли. Имам Аль-Бухарий ривает эткенине коре, Пейгъамбер ‘алейhиссалям деди:
”إِرْبَعُوا عَلَى أَنْفُسِكُمْ إِنَّكُمْ لَيْسَ تَدْعُونَ أَصَمَّ وَلا غَائِبًا، إِنَّمَا تَدْعُونَ سَمِيعًا قَرِيبًا وَالَّذِي تَدْعُونَهُ أَقْرَبُ إِلَى أَحَدِكُمْ مِنْ عُنُقِ رَاحِلَةِ أَحَدِكُمْ“
«Къычырманъыз ве тынчланынъыз, чюнки сиз сагъыр ве кёрге Ду’а этмейсинъиз. Амма керчектен де, сиз эр шейни эшиткен ве эр шейни корьгенге Ду’а этесинъиз!» Бу Хадисте кинае сёзю къулланылды, эгер оны сёзю-сёзюне терджиме этсенъ: «сизге энъ якъын олгъан», амма бу месафе манасында дегиль, чюнки бу абсурд. Лякин бунынъ догъру манасы – Аллаh эр шейни биле. Аллаh озь къулуны къулундан даа яхшы биле. Ондан ич бир шей сакъланмаз.
Ким айта, Аллаh мекянгъа мухтадж ве бу янълыш фикирде булунгъанларгъа биз хитап этемиз (обращение). Ким мекянда булуна, о тарафкъа мухтадж. Ислам алимлери Саляфитлер (Пейгъамбер Мухаммад ‘алейhиссалямдан биринджи учь асырда яшагъанлар) ве Халяфитлер (Саляфитлерден сонъ яшагъанлар) Аллаhта тараф (направление) олгъанына бирликте ред эттилер. Буны Абу Джа‘фар Ат-Тахауий «Аль-‘Акыда Ат-Тахауия» китабында анълатты. Бу Аhлюс-суннати уаль-Джама‘атнынъ итикъады:
”لاَ تَحْوِيهِ الْجِهَاتُ السِّتُّ كَسَائِرِ الْمُبْتَدَعَات“
Дигер барлыкъларны саргъан алты тараф (сагъ, сол, арт, ог, усть, аст) Аллаhны сарып алмай.
Аллаhтан озь ве сиз ичюн афу истейим.

Категория