Перейти к основному содержанию
урф-адетлеримизни унутмайыкъ

 

Эр бир миллетнинъ чокъ асырлар девамында яшагъан, озь адетлери ве аньанелери бар. Инсаннынъ омюринде олгъан эр бир муим вакъиагъа чешит-тюрлю адетлер бар. Эвель-эзельден бизим эдждатларымыз урф-адетлеримизни, аньанелеримизни сакъламагъа истей эдилер.
 
Бизим миллетимизнинъ пек чокъ меракълы, эски адетлер ве аньанелер бар. Олардан бириси – бу той. Той – буюк, мустакъиль омюрге кирювни тасдыкълай. Къырымтатарларда той мерасими пек меракълы шекильде кече. Мен сизни бу зевкълы алемге теклиф этмеге истейим.Той мерасимини умумен алгъанда, биз оны бир къач къысымгъа больмек мумкюнмиз. Тойдан эвель вакъты, той ве тойдан сонъ вакъыт. Эр бир группа бир къач заманларгъа болюне.
 
 
Тойдан эвель вакъты сёз кесимге ве нишангъа болюне. 
Сёз кесим – эки къоранта арасында анълашмадыр. Сёз кесим вакътында сёз кесиле ве ондан сонъ эки къоранта багъланалар.
 
Нишан – эки къоранта арасында бахшышларнен авуштырув. Келин тарафы киев ве онынъ тувгъанлары ичюн богъча азырлай, ве аксине.
 
Эсас вакъыт – бу той. Той учь куньден ибарет эди. Биринджи куньде эр тарафында да, къыз тарафындада къуранкъатым отькериле эди.
 
Экинджи куню никях къылына эди. Келин эвине молла ве векиллер келе эдилер. Молла озь ишини эткен сонъ олар ичюн софра донатыла эди. Акъшам, я да гедже, яш къызлар джыйыла эди. Ве энъ меракълы адетлеримизден бириси – къына къоюв геджеси отькериле эди.
 
Учюнджи куню келин киев эвине кетмек керек эди. О, ана-бабасыненъ сагълыкълашып тувгъан эвини къалдыра эди. Киевнинъ тыраш мерасими кечириле эди. Учюнджи куню киев тарафында никях акъшамы отькериле эди. Бунынъ иле той мерасими екюнлене.
 
Эндеги куннинъ сабасындан тойдан сонъ вакъты башлана. Сабадан келинни ёкъламакъ ичюн онынъ сойлары келе. Келин эр кес ичюн къаве пишире. Къартларнынъ къолларыны опе. Бир-эки афтадан сонъ келин тарафында чагъыртув отькериле. Киевнинъ энъ якъын тувгъанлары ве эльбетте келин булуналар. Сонъ исе, киев тарафында чагъыртув отькериле.
 
Бунынъ иле той, ве онен багълы мерасимлер бите. Янъы къурулгъан аиленинъ яшайышы башлана. Бу мевзу керчектен де пек меракълы ве оны яхшы огренмек ичюн даа чокъ чалышмакъ керек.
 
 
Er bir milletniñ çoq asırlar devamında yaşağan, öz adetleri ve ananeleri bar. İnsannıñ ömürinde olğan er bir müim vaqiağa çeşit-türlü adetler bar. Evel-ezelden bizim ecdatlarımız urf-adetlerimizni, ananelerimizni saqlamağa istey ediler.
 
Bizim milletimizniñ pek çoq meraqlı, eski adetler ve ananeler bar. Olardan birisi – bu toy. Toy – büyük, mustaqil ömürge kirüvni tasdıqlay. Qırımtatarlarda toy merasimi pek meraqlı şekilde keçe. Men sizni bu zevqlı alemge teklif etmege isteyim.Toy merasimini umumen alğanda, biz onı bir qaç qısımğa bölmek mümkünmiz. Toydan evel vaqtı, toy ve toydan soñ vaqıt. Er bir gruppa bir qaç zamanlarğa bölüne.
 
 
Toydan evel vaqtı söz kesimge ve nişanğa bölüne. Söz kesim – eki qoranta arasında
 
añlaşmadır. Söz kesim vaqtında söz kesile ve ondan soñ eki qoranta bağlanalar.
 
Nişan – eki qoranta arasında bahşışlarnen avuştıruv. Kelin tarafı kiyev ve onıñ tuvğanları
 
içün boğça azırlay, ve aksine.
 
Esas vaqıt – bu toy. Toy üç künden ibaret edi. Birinci künde er tarafında da, qız tarafındada
 
quranqatım ötkerile edi.
 
Ekinci künü nikâh qılına edi. Kelin evine molla ve vekiller kele ediler. Molla öz işini etken
 
soñ olar içün sofra donatıla edi. Aqşam, ya da gece, yaş qızlar cıyıla edi. Ve eñ meraqlı
 
adetlerimizden birisi – qına qoyuv gecesi ötkerile edi.
 
Üçünci künü kelin kiyev evine ketmek kerek edi. O, ana-babasıneñ sağlıqlaşıp tuvğan evini
 
qaldıra edi. Kiyevniñ tıraş merasimi keçirile edi. Üçünci künü kiyev tarafında nikâh aqşamı
 
ötkerile edi. Bunıñ ile toy merasimi yekünlene.
 
Endegi künniñ sabasından toydan soñ vaqtı başlana. Sabadan kelinni yoqlamaq içün onıñ
 
soyları kele. Kelin er kes içün qave pişire. Qartlarnıñ qollarını öpe. Bir-eki aftadan soñ kelin
 
tarafında çağırtuv ötkerile. Kiyevniñ eñ yaqın tuvğanları ve elbette kelin bulunalar. Soñ ise,
 
kiyev tarafında çağırtuv ötkerile.
 
Bunıñ ile toy, ve onen bağlı merasimler bite. Yañı qurulğan aileniñ yaşayışı başlana. Bu
 
mevzu kerçekten de pek meraqlı ve onı yahşı ögrenmek içün daa çoq çalışmaq kerek.
 
 
 
Efan Zeytullaev
Источник
http://kirimli.wordpress.com/2012/03/28/kirim-tatar-toylarmiz/