Перейти к основному содержанию
урф-адетлеримизни унутмайыкъ

 

  Быралкъылар.
   Акъай.
   Къадын.
 
Акъай. Эй, эй, эй!.. Къана, кетчи мындан! (Итей). Сен шаштынъмы ёкъса? Саба олар-олмаз мындасынъ. Бу чувалларны къарыштырмагъа санъа ким рухсет берди?! Кет, дейим санъа.
Къадын. Не къычырасынъ я о къадар? Бу не,  сенинъкими ёкъса?!
Акъай. Менимки олмагъан олса, айтмаз эдим. Башкъа  мында корьмейим сени. Ольдюрерим, анъладынъмы?!
Къадын. Вай, Аллам!.. Къоркътым сенден. Ольдюрсенъ де,  разым. Бойле яшайыштан бездим… (Пюсюрлик контейнернинъ янына якъынлашып). Ур, ольдюр!..
Акъай. Ай, сен айван! (Юмурукънен къурсагъына урып). Адамджасына анъламайсынъ, э? Ай ,сени, эшек!.. (Бетине  шамар ургъанынен, къадын чувалларнынъ устюне йыкъыла). Яхшы-яхшы анълаттым да санъа. Кет мындан…
   Бакъ сен бунъа, а… мен дейим,  сабадан чувалларны къарыштыргъан ким экен о?.. копекнинъ баласы.  Амма юзьсюз адамлар ола экен бу дюньяда. (Къадынгъа бакъып). Даа ята, утанмаз. (Онъа). Шимди сени яхшы думпислемегендже, тур да кет мындан. Мен бу ер ичюн, билесинъми сен, не къадар къавгъа эттим?.. Бакъ сен бунъа… 
   (Бираздан). Санъа  мында не отель бармы? А? Даа не ятасынъ шу? Анавы ташнен башынъны къырарым шимди ве олгъан чувалларны да устюнъе ташларым. Сени мында къыдырмагъа кимсенинъ акълына кельмез. (Четке чекилип ята). Я сен не индемейсинъ? Геберип къалма анда. Даа сенинъ ичюн джевап бермеге керек олур. Эй, къадын, эшитесинъми?.. Не бир шей айтмайсынъ? (Къолунынъ тюбюнде уфакъ чувалны тапып, къадын тарафына атты). Мен кимнен лаф этем я?..                                                           Къадын. Aтма, ольдюрерсинъ.
Акъай. А-а, сагъ экенсинъ, Аллагъа шукюр.
Къадын. Алланы  бойле ерде анъма.
Акъай. Я не оладжакъ? Бар экенми о?.. О олгъан олса эди, инсанлар эписи бахтлы олур эдилер. Алланы анъма эмиш… Оны сёгмегениме, Аллагъа шукюр де. 
Къадын. Мен санъа айттым да, мында анъма оны!
Акъай. Эй, не  устюме къычырасынъ я?! (Даа бир чувал ата). Мен санъа дегиль де, сен меним эвиме… сен манъа кельдинъ! Бакъса, даа къычыра.
Къадын. Сендайын джанаварларны о бахтлы этмей. Бир-эки хавуч къабугъы ичюн мени ольдюрмеге азырсынъ.  
Акъай. Айтмаса… Бир-эки къабукъ экен. Мында кимерде ойле шейлер расткеле ки, шашарсынъ. О бириси куню мында бир плейер таптым. Оны сатып, озюме бир шишечик алдым.
Къадын. Даа ракъы ичмеге сагълыгъынъ бармы?
Акъай. Я не олгъан экен сагълыгъыма?.. Э, керчек, ондан сонъ эки кунь ашкъазанымнен чекиштим. Олерим, белледим.
Къадын. Ракъы ичмек ичюн яхшы ашамагъа керек.
Акъай. Ичмесенъ де, яхшы ашамагъа керек. Ракъы ичмек, ичмемек… эп бир дегильми. Сагълыкъ даима керек. (Къолунен этрафкъа косьтерип). Сен бакъ буларгъа… Кимери ойле чокъ иче ки,  оларгъа бир шей олмай. Мына сен, Алланы анъма, дейсинъ. Я буларгъа бакъ. Яшайыш оларнынъ къолларында. Олар, асыл да, Алланы анъа экенлерми? Догърусыны айткъанда, сагълыкъ та керекмей. Акъча олса, етер. Эр шейни сатын алмакъ мумкюн.
Къадын. Эр шейни?.. Сагълыкъ, яшлыкъны базарда алалмазсынъ. 
Акъай. Шимди парагъа эр шейни алып олурсынъ. Мен бир бучукъ йылдан берли бу ердем. Бу яшларны насыл яшагъанларыны яхшы корем. 
Къадын. Насыл яшайджакълар олар? Эр кес яшагъанлары киби, олар да яшайлар.       
Акъай. Ёкъ, эр кес киби дегиль. Параларнынъ бир тюрлю сайысы ёкъ. Къайдан  о къадар акъчаны алалар? Эм де олар  онынъ къыйметини бильмейлер. Ашларны, урбаларны, юрьген арабаларны айтмайым... о анълашыла...
Къадын. Догъру япалар. Пара неге керек? Масраф этмек ичюн. Сен де ойле зенгин олгъан олса эдинъ, сен тыпкъы олар киби  яшар эдинъ.
Акъай. Ёкъ, мен олар киби яшап оламаз эдим. 
Къадын. Не ичюн экен?
Акъай. Бизим зенгинлеримиз залымлар, тюшюнмезлер. Биздайын  сойларындан бир тюрлю алып береджеклери ёкъ.
Къадын. Я санъа не керек? Мында эр кунь софра донаткъанларыны истейсинъми?
Акъай. Насыл айтайым санъа... Бизимкилери пара дегенде олелер. Бир кумюш ичюн джанларыны бермеге азырлар.
Къадын. Оларны айтасынъ... я сен де бир-эки сасыкъ-чурюк емиш кесеклери ичюн адамны ольдюрмеге азыр эдинъ де.   
Акъай. Менде башкъа сыра... Мени ойле яшайыш этти.
Къадын. Оларны да яшайыш ойле этти.
Акъай. Мен анълатамам санъа. Башкъаларны корем – олар яшагъанлары киби яшайлар, денъишмейлер. Бизимкилери исе – менде ойле бир теэссурат бар – парадан чекишелер. Башкъаларны алгъанда: оларгъа паралар хызмет этелер. Бакъ сен бизимкилерине – бир-бирлерини куньлеп,  керек-керекмез янъы арабалар алып туралар, балабан эвлер къуралар. Биреви алдымы джип, къомшусы  да илле аладжакъ джип. Баласынынъ бир уфакъ арабасы олса, къомшусы да баласына илле аладжакъ. 
Къадын. Бир-бирлеринден артта къалмайлар. Эбет, оларгъа акъча къолай келедир, онынъ ичюн къыйметини бильмейлер. Халкъымызнынъ чокъусы чекишип къазангъан олса эдилер, оларнынъ къадрына етер эдилер. Догърусыны айткъанда, зенгинлернинъ арасында даима ойле къанунлар. 
Акъай. Ёкъ, бизимкилери эп бир башкъа. Кечкен ай анавы тереклернинъ арасында бир къызнынъ намусына кирдилер...
Къадын. Сен не, чылдырдынъмы ёкъса? Мында этрафта о къадар эвлер бар. Къызны эшитер эдилер даа...
Акъай. Насыл эшитеджеклер оны? Агъызы багълы эди де. Ондан гъайры, чокъ эдилер. Не къычырмагъа, не де къачмагъа бир тюрлю имкяниети ёкъ эди гъарипни.
Къадын. Я сени корьмедилерми?
Акъай. Ёкъ. Меним анда геджелеген бир ерим бар. Коммуникация кечкен чукъургъа кирип, люкни къапатып, энди юкълайым деген де – бир анълашылмагъан къыбырдавлар эшиттим. Люкни яваш котердим де, эр шейни башындан сонъунадже корьдим.  
Къадын. Амма да токъал экенсинъ де. Я сен не къычырмадынъ, адамларны чагъырмадынъ?
Акъай. Вай дели. Мен кимим оларгъа?! Мени олар о чукъур ичинде ярым дакъкъанынъ ичинде ольдюрер эди.. Я о джанаварлар башыма балабан бир таш ташлагъан  олсалар?
Къадын. Къоркъакъ экенсинъ.
Акъай. Агъзынъны яп!.. Къоркъакъ экеним эмиш. Айтам да, олар чокъ эдилер. О чакъалларгъа адамны ольдюрмеге не? Бир шей дегиль...
Къадын. Эп бир сен бир шей япмакъ керек эдинъ. Бельким, бир шей этип, къоркъуздырмагъа, я да таш-таякъ алып...
Акъай. Олды, олды!!! (Къадыннынъ устюне чуваллар атып). Олды! Барсын, мен къоркъакъ олайым. Къоркъакъ олсам да, сагъ къалдым!.. мен биринджиден, люкни ачкъандже ве андан чыкъкъандже - мени кореджек эдилер. Олар менден якъын эдилер. Олса, бельким, чукъурдан беш-алты адым… Сен не, мени де ойле джанавар деп беллейсинъми? 
Къадын. Сеннен лаф этмеге де чареси ёкъ. Бир шей айтмагъа бермейсинъ. Билесинъми, тек джанынъ агъыртмасынъ, сен де джинаетчи деп сайыласынъ. Къаршынъдаки олып кечкен дешетни, санки бир боевик киби,  башындан-сонъунадже бакъкъансынъ...
Акъай. Ё-ёкъ!.. Мен джинаетчи дегилим, джинаетчи дегилим!.. Ё-ёкъ! (Агълай). Мен бу шейден сонъ, уч кунь озь чукъурымдан чыкъып оламадым. Манъа ойле бир агъыр эди. Анда сыджакъ трубаларнынъ устюнде ятып, бир шей акъкъында  тюшюнмеге истемей эдим. Ер тюбюнден авагъа, ярыкъкъа чыкъмагъа истемедим. Дешеттен, адалетсизликтен, бу джунглиден мени уфакъ демир люкю айыра эди.
Къадын. Я сонъ не олды? О къыз бала сагъ къалдымы...
Акъай. (Бираздан сонъ). О сагъ къалды... олар мында якъын отуралар. Кимерде мени чагъыра эдилер, къуруджылыкъта мен оларгъа ярдым эте эдим. О байгъуш къызнынъ бабасы ёкъ; анасы, битасы ве къартбабасынен яшай. Къартнен  берабер баягъы бир шейлер япкъан эдик. Мен олардан ич пара алмай эдим. Пек темелли бир къоранта... эди.
Къадын. Не ичюн «эди»?   
Акъай. Бу вакъиадан сонъ бабасында инфаркт олды. Шимди де, гъалиба, о даа тёшекте, туралмай. Бойле шейден сонъ... Бильмейим. Йыкъылгъангъа бир тепме. (Терен нефесини чекип). Эй, такъдир, сени!..
Къадын. Я бу джанаварларгъа не олды, оларгъа не яптылар? Къападылармы оларны?
Акъай. (Кулюмсиреп). Къападылар. Дюнья оларнынъ къолларында. Бир шей япмадылар оларгъа. Яшагъанлары киби яшайлар. Бир къызны, бир къорантаны боюнларыны урдылар. Не бар, бир шей ёкъ.
Къадын. Алла алсын оларны.
Акъай. Ана, сен де Алланы анъасынъ.
Къадын. Эп бир Алла оларнынъ акъкъындан келир. О бир дюньягъа бир шей къалмаз.
Акъай. Бильмейим, амма Къырымда Алла-бабай юкълай, гъалиба.
Къадын. Тёвбе айт. Тёвбе, тёвбе...
Акъай. Айды, олды сен де. Тёвбе эмиш. 
 
                                       Экинджи сана
    Озь зембилинден отьмек къурусыны чыкъарып ве четке чекилип, Акъай отурып ашай.   
Акъай. О чакъалларны сорадынъ... Бир афта кечтими, кечмедими: саба люкюмни ачып, энди чыкъкъайым дегенде, билесинъми не корьдим?
Къадын. Даа не корьдинъ я? О чукъурынъ да лянетли бир ер экен. Бутюн джинаетлер онынъ этрафында ола. Айды, сонъ не корьдинъ?
Акъай. Анавы къызнынъ намусына киргенлер башлыгъынынъ къырмызы бир джип арабасы бар. Сабадан о арам бир ерге ашыкъадыр даа, бильмейим. Амма анавы бурулуштан кельгенде, къаршысына апансыздан бир бала чыкъты. Сыртында чанта -талебедир, мектепке кете эди... Оны арабасынен ойле бир къакъты ки, анавы байгъуш балачыкъ, бельким, бир он метрге атылып кеткендир...
Къадын. Токъта, я баланы корьмедими?
Акъай. Корьгендир, амма эр вакъыт тез юре. Корьсе де, токътамагъа етиштирамады. Баланы къакъып, бираз турды да, сонъ бирден газгъа басып, зувды ондан.
Къадын. Арабасындан чыкъмадымы?
Акъай. Ёкъ.
Къадын. (Яваш). Я, балачыкъ?.. Онъа не олды?
Акъай. Бирден адамлар топландылар. Тез ярдым, милиция кельдилер. Амма о баланы къуртарып оламадыр.
Къадын. Эбет, ойле агъыр араба къакъса... Мен дейим, насыл да ойле йыртыджыларны дюнья ташый. Не ичюн о киби сойларына бир шей олмай? О балачыкъ  кимнинъдир баласыдыр. Ана-бабалары баягъы янгъандырлар. Я бу арамгъа не олды?
Акъай. Бирден ёкъ олды. Арабасыны да, озюни де корьмедим.
Къадын. Къападылармы ёкъса?
Акъай. Амма да меракълысынъ сен. Онынъ бабасынынъ билесинъми не къадар акъчалары бар. Истеген махкемелерни сатын ала билерлер. Ялтада, Алуштада оларнынъ шахсий санаторийлери бар.
Къадын. Амма да ер тапкъансынъ. Даа бу ер ичюн къавгъа эткенсинъ. Лянетли, олмайджакъ бир ер экен. 
Акъай. Мен бу ер ичюн билесинъми къач адамны котекледим? Башкъа ерлерде мени татар олгъанымны бильселер, тепмелеп йибере эдилер. 
Къадын. Я мындан не къувмадылар сени?
Акъай. Мен айттым да санъа. Бу ер ичюн баягъы котеклешмеге меджбур олдым. Ондан да    башкъа, бу татарлар отургъан маалле. Башкъалары сокъулмагъа чекинелер.
Къадын. Шашыладжакъ шей. Быралкъыларнынъ арасында да миллетлер бар экен.
Акъай. Быралкъыларнынъ арасында  дейсинъ... Татарларнынъ арасында биле миллетлер бар энди. Кимиси аштан къутура, паранен хоразланып, къопайып не япаджагъыны бильмейип, чекише. Кимиси отьмек ашамагъа тапалмай. 
Къадын. Бизге ошагъан сойларымы?..
Акъай. (Ачувланып бакъа). Токътачы, я не мен сеннен тап о къадар муляйим лаф этем я? Сени мында эп бир къалдырмам. Айткъанынъ киби, бу лянетли ер. Къалам десенъ, ольдюрерим.
Къадын. Токъта, къувма мени. Къурсагъыма ойле урдынъ ки, даа озюме келялмайым.  
Акъай. Бир шей бильмейим. Тез тур да, кет мындан. 
Къадын. Мында о къадар берекет бар – экимизге дегиль де, шеэрнинъ ярысына етер...
Акъай. Вай, дели быралкъы экенсинъ. Сен не, шаштынъмы ёкъса? Къайда меним таягъым?.. 
Къадын. Токъта урма, тур. Озюм шимди кетерим. Устюнъе гунях алма, урма мени.
Акъай. Яхшы, айса озюнъ кет.
Къадын. Шимди, шимди.
Акъай. Тур. 
Къадын. Шимди турам. Шимди.
   Къадын тез Акъайнынъ къолундан таякъны чекип алып, бутюн къуветинен акъайнынъ омузына урды.
 
                                            Учюнджи сана.
Акъай.  А-ай! Эшек, сен не япасынъ?! Къуртургъан копек!.. делирдинъми шу?
Къадын.  Котюнъни къысып отур. Даа бир шей айтсанъ, башынъа яндырарым. (Таякънен коксюне итеп). Анъладынъмы? (Бираздан). Эки сааттан берли сени динълеп отурам. Энди сен мени динъле. Бу ер сенинъ дегиль. Анъладынъмы? Пек яхшы, анълагъан олсанъ. Бакъса сен онъа. Эгер инсанлар пюсюр нокъталары ичюн де къавгъа этселер, бу неге ошайджакъ сонъ. Мен анълайым, эбет, базарларда ер ичюн, я да халкъымыз ялыда топракъ алмакъ ичюн къавгъа эте. Я бойле ер ичюн де къырышсакъ... Шашыладжакъ  шей!..
Акъай. Сен меним къолумны сындырдынъ.
Къадын. Башынъны сындырмагъан ичюн Аллагъа шукюр де.
Акъай. (Яваш). Бойле ерде Алланы анъма.
Къадын. Сенден унуттым сорамагъа. Агъызынъны яп. Даа бир керечик мени ахарет этип бакъ, ольдюрерим. Айткъанынъ киби,  анавы сасыкъ чувалларнен комерим де, кимсенинъ акълына кельмез сени мында къыдырмагъа... Дешетли бир шей! Мени бу Къырым залым бир къашкъыргъа чевиреятыр. Бу насыл ола я?! Мектепте мен аляджы эдим; алтын медальнен битирдим оны. Тиббиет институтына бир тюрлю къыйынсызлыкъларнен  кирдим. Рахметли бабам Наманганнынъ памукъ фабрикасынынъ ёлбашчысы олса да, озь кучюме, озь бильгиме ишанып, Ташкентке кеттим. Институтны да аляджы олып  битирдим. Яхшы мутехассыс деп, мени Мубарекке ёлладылар. Сен билесинъ де, татарлар Къырымгъа къайтмасынлар деп, анда халкъымыз ичюн джумхуриет япаджакъ эдилер. Янъы къурулгъан хастаханеге мени баш  эким   оларакъ таинлейджек эдилер. Мен озюмни бир вакъыт ватанпервер деп саймай эдим, амма Мубарекни ничюндир бутюн вуджудымнен ред эттим; мени бу теклиф ойле чорландырды ки... Не ичюн мен санъа буны икяе этем? (Агълай). Дешетли бир шей! Насыл олды да, мен ойле бир гузель къыздан бойле бир... чакъалгъа, сыртлангъа чевирильдим?! Бу насыл яшайыш?! Бу насыл такъдир?! А?! Ярын бир-бирлеримизни ашамагъа башласакъ, шубеленмеге сыра тюшмейджек! Дешетли бир шей!..
   Меним анамнынъ анасы, меним битам манъа пек чокъ Къырым ичюн икяе эте эди. О манъа Къырым ичюн, Уралда сюргюнликте олгъаныны даима айта эди. Амма энъ меракълысы – о манъа бизим масалларымызны ве эфсанелеримизни икяе эте эди. О саде къадын дегиль эди. Балакълаванынъ энъ зенгин мырзанынъ къызы эди. Дюльбер татлы тили бар эди, онынъ ичюн буюк истекнен ве дикъкъатнен оны динълемеге север эдим…  Мубарекке мени догъурткъанда, ичим бирден къайнады, мен ойле бир офкели эдим, санки мени башкъа бир сейяреге ёллайлар деп сая эдим. Къырымда догъмасакъ та, Къырымны ничюндир севе эдик. Ана сютю иле, ёкъса, бита-къартбабаларымызнынъ масалларыненми, бильмейим, амма бу севгини ичимизге бутюнлей синъдирдик. Ёкъса, бу севги дегильдир, бельким бир олмайджакъ инатлыкътыр?..
   Бундан сонъ эки ай биле кечмеди, бабамны иштен бошаттылар. Даа апсханеге къапайджакъ олдылар; яхшы да акъчамыз бар эди де, махкемеден къуртулды. Кокюси медаль-орденлерге толу олгъан адамны аз къалдылар къапамагъа. Бир-къач тонна памукъ етмей деп, къабатладылар. Бираздан анам хасталанды. Онынъ юречиги бойле де зайыф эди. Бир-бир артындан инфаркт олды. Бабам анамны къач кере Тшкентке алып барды. Амма анда ярдым этип оламадылар, бельким истемедилер. Сизге Ленинградкъа бармакъ керек дедилер, тек анда тедавийлемек мумкюн, эмиш. Бельки, керекмей эди, амма аначыгъымыз тамам анда айтувлы клиникада кечинди. Бир ай биле кечмеди, анамдан сонъ битам ольди. Биз бабамнен берабер къалдыкъ. 
Акъай. Сен буны не ичюн манъа айтасынъ я?
Къадын. Санъа дегиль, озюме айтам. Озь озюмни анъламакъ истейим. Насыл, насыл мендайын инсанлар олмайджакъ бир сылавчан олалар. Меним несилимде эм мырзалар бар, эм акъыллы, икметли, истидатлы инсанлар бар. Насыл ойле ола я?! Дешетли шейлер ола бу дюньяда. Эй, такъдир сени!.. Даа не истейсинъ, даа не керек санъа?..
   Рахметли битам мен кичкене олгъанда, эр вакъыт айта эди манъа: «Шимди, балам, энъ бахтлы ве къуванчлы вакъытларынъ». Ничюн инсанлар тек ана-бабаларынынъ янында бахтлы олалар... балалыкъ-чагъымымызнынъ  къыйметини бильмейип яшай экенмиз. 
Акъай. Кимери бутюн омюр сеадет ичинде ювуналар, ярынны тюшюнмейип, келеджектен къоркъмайып, аят ёлларында сачма-сапан куньлери ичте расткельмей оларгъа... Бакъ сен буларгъа...
Къадын. Сен не огърашасынъ оларнен? Сен зенгинлер илле бахтлы деп саясынъмы?.. Зенгинлик  - о эйиллик дегильдир, о – бир сынавдыр. Эм зенгин олмакъ, эм де эйи бир инсан къалмакъ пек кучь бир шейдир. Я фукъарелик?.. О да бир сынама, о да бир чекишме. Не ичюн?.. Ким анълаттыр манъа? Ким айтып олар манъа: ничюн башымызгъа о къадар къыйынлыкълар келе? Битам, къартбабам, рахмет олсун джанчыкъларына, дженктен эвель  колхозда чекишмеден гъайры бир шей бильмей эдилер. Дженк башланды; немселер кельгенинен къартбабам ормангъа кетип, партизан олды. Руслар Къырымгъа киргенинен, оны ордугъа алдылар. Битамны дёрт баласынен ве къарт анасынен сюргюн эттилер. Ёлда, вагонда, битамнынъ анасы ольди. Рахметлини дефн этмеге биле чаре ёкъ эди. Демир ёлнынъ четинде чакъылнен устюни къапатып къалдырдылар. Мырзачёльнинъ сувсыз чёлюне тюштилер. Анда ачлыкътан битамнынъ эки баласы ольди.
   Халкъымызны сюргюн эткенлерини къартбабам Польшада бильди. Буны онъа гизлиден бир забит айтты. Бир олмайджакъ капитан онъа «саткъын» дегени ичюн, рахметли къартбабам агъзына бир шамар урды. Шу куню де диваргъа къаршы къойып аттылар.
   Битамнынъ буюк огълуны бир пите хырсызлагъаны ичюн кетменлернен урып ольдюрдилер. Битам кичкене бабамнен къалды. Дешетли бир шейлер ола!..
 
                                            Дёртюнджи сана.
Акъай. Мен бильмейим джеэннем насылдыр, амма бизим халкъымызнынъ башындан кечкенини  башкъа халкъ ич даяналмаз. Сен шимди озь къорантанъ ичюн икяе эттинъ, мен озюмкилерни хатырладым. Ах, бу къыйынлыкълар, бу мушкюлликлер!.. Баба-деделеримизнинъ омюрлеринде кечкен шейлерни шимдики вазиетнен бир этмеге мумкюнми?..
   Къартбабаларымны мен корьмедим, экиси де сюргюнликте ольдилер. Сеитабла къартбабамны къыркъ беште Маргилан базарында корьген экенлер. Бир вакъытлары Албатта  белли олгъан демирджи тиленип юре эди. Сеитсале къартбабам Тулада инфарктан ольди. Битам артындан делирип акълыны аздырды. Бабам эмджемнен берабер детдомгъа тюштилер. Анда пек чокъ татар, чечен, балкъар балачыкълары бар эди. Оларны анда чекиштирткенлерини бабам даима  икяе эте эди. Балаларгъа «саткъынлар» деп, токътамай котеклей эдилер, ашны вакътында бермей эдилер, гедже  юкъламагъа бермейип, чалыштырта эдилер. Амма эр вакъыт мени окелете эди билесинъми не? Оны айткъанда, бабам пек эеджанлана эди. Он бир-он дёрт яшында олгъан къызчыкъларны намусларына кире эдилер. Детдомнынъ директоры пек залым олмайджакъ ад... айван эди...
Къадын. Сен кене де манъа анавы баланы хатырлаттынъ.
Акъай. Къайсы баланы?..
Къадын. Намусына киргенлерини айттынъ да. Тап бир тюрлю олдым. Анасына  не къадар къыйындыр. Я о бала?.. Ойле агъыр юкнен о байгъуш насыл энди яшайджакъ? Оны о бир вакъыт унуталмаз.
Акъай. Ойле я. Къырымгъа къайтмагъа башладыкъ. Халкъымыз бирлик оладжакъ ерине, бир-бирлеримизнен дава-къавгъа этип чекишемиз. Сен айткъандай: дешетли бир шейлер. 
Къадын. Бу кунеш тюбюнде ер кес озюне сыджакъ ер къыдыра. Мынавы чюрюк-сасыкъ ер ичюн, сен де мени аз къалдынъ ольдюрмеге. Даа сорайсынъ не ичюн бирлик дегильмиз.
Акъай. Сен де козюме тюрте-тюрте... Айттым да санъа бу ер ичюн...
Къадын. Олды, озюнъни акълама. Къавгъаджылар озюни акъламакъ ичюн эр вакъыт сёз тапалар.
Акъай. (Бираздан). Меним балалыгъым «Октябрь» колхозында кечти. О Гулистан шеэрининъ янында. Анда отургъанлар чокъусы Къырымнынъ Махульдур коюнден эдилер. Къартларны хатырлайым. О къадар мераметли ве яхшы адамлар эди. Шимди ойле адамлар ёкъ. 
Къадын. О къартлар Къырымда догъдылар; Къырым  темелини ве низамыны корьдилер, адетлеримизни куте эдилер. 
Акъай. Битам окъумыш бир къадын эди, оны ич дуалардан къалдырмай эдилер. О ойле урьметли адам эди. Бабам да сайгъылы эди. Мен сендай зиялы къорантадан дегилим; бизлер саде адамлармыз. Бабам демирджи эди, анам бир кунь укюметке чалышмады. Биз Къырымгъа эрте кочьтик – о вакъытта бизлерни даа «прописка» япмай  эдилер. Кочьмезден эвель, эвимизге адамлар топландылар. Къартлар бабамдан: «Иса, бу джемаатны ташлап, къайда кочесинъ я?» - деп сорагъан эдилер. Бабам, мына санъа деп ватанпервер дегиль эди, амма бу кочювге оны бир шейдир себеп олды. Мында олгъанымызгъа энди 30 йыл олды. Къырымгъа кельдик, беш йыл «прописка» япмай эдилер; ишке алмай эдилер. Бабамны милициягъа ташый, ташый... Гъарип чыдалмады, ольди. Анамнен экимиз къалдыкъ... Мектепте мен бир татар эдим. Дженкни, Къырымны корьмеген ве бильмеген бала да «саткъын » олды. Баягъы котеклешмеге меджбур олдым. Анам чочкъаханеге чалышмагъа кирди.
Къадын. Яздылармы сизни, яшамагъа рухсет бердилерми?
Акъай. Бабам ольгенинен, «прописка» яптылар. Бу ватан бизим къорантамызгъа паалыгъа тюшти.
Къадын. Къолунъны не тута бересинъ, шу? Бир шей олмагъандыр. 
Акъай. Амма да яндырдынъ. Омрюмде о къадар чокъ талаштым ки, амма бир вакъыт къадындан котек ашамадым. 
Къадын. Айды, айды. Къартлыгъынъда макътанмагъа шейинъ олур. 
Акъай. Нени айтасынъ?
Къадын. Къадындан котек ашадым дейсинъ де.
Акъай. А-а-а. Оджалардан эм мектепте, сонъ училищеде чокъ шамарлар ашагъан эдим. Анам, гъарип,  меним ичюн даима эеджанлана эди. Юваш бир инсанчыкъ эди. Ах, меним аначыгъым!.. Бабамнен экиси бир-бирлерине акъикъаттен таянч эдилер. Бир озю къалгъан сонъ, бирден къартайды, чёкти.
 
                                        Бешинджи сана.
Къадын. Я Къырымгъа кочкенинъизнен,сойларынъыз ярдым этмей эдилерми?
Акъай. Ёкъ. Эр яз раатланмагъа денъизге келе эдилер, амма паранен кимсе ярдым косьтермеди. Бу лянетли Советлер йыкъылгъанынен, даа  да кучь олды. Акъча къийметини джойды. Xалкъымыз ватан деп, Къырымгъа кочьмеге башлады; бизим олмайджакъ коюмизде бинъ кумюшлик эвлер, бир-къач айнынъ ичинде йигирми, отуз бинъ олдылар. Tатарлар келелер деп, эвлернинъ фиятларыны эп арттыра бердилер.
Къадын. Я биз де шу себептен шеэрге ерлешип оламадыкъ. Джеэнемнинъ котюнде олгъан бир колхозда эв алмагъа етиштирдик. Эбет, анда бизге иш ёкъ эди. Озьбекистанда бир къыйынлыкъны корьмеген ана-бабанынъ бир къызы олгъан адам сыгъыр сагъмагъа, эв  къурмагъа, багъчалыкънен огърашмагъа меджбур олдым. Бираздан къомшу койге акъайгъа чыкътым. Акъайым хастаджан эди. Колхознынъ реиси къарт олса да, зампара бир эркек эди. Мени корьгенинен, манъа саталашмагъа башлады. Меннен олсанъ, хастаханеде эким олып чалышырсынъ, деди.
Акъай. Сен, эбет, разы олдынъ?
Къадын. Биринджи вакъытлары яхшы эди. Эвимизде ашамагъа-ичмеге, киймеге шейлер пейда олдылар. Бираздан бир джарты араба алдыкъ. Акъайым базаргъа емиш, себзеват ташымагъа башлады. О арабаны колхознынъ гаражындан сатын алдыкъ. Завгар, агъызы сасыкъ бир шышман эди...
Акъай. Я бунсыз олмай эдими? Намусыны джоймайып халкъымыз бир шей этип яшай эди де.
Къадын. О вакъытта мен ойле агъыр яшамагъа истемедим.
Акъай. Енгиль ёлнен юрейим дединъми...
Къадын. Енгиль ёл... Не истейсинъ менден? Тоюмдан сонъ, бабам кечинди. Янымызда не дост, не де сой. Акъайым хаста. Мен яш эдим, дюльбер эдим. Севги, гузель мунасебетлер истей эдим. Бутюн гедже чекишип чыкъа эдим: юрегим севда истей эди, шефкъатлы сёзлер эшитмеге ве акъай къолларынынъ охшайыджысыны истей эдим, кевдем атеш киби яна эди...
Акъай. Кель яныма – атешинъни сёндюрейим; къана мен санъа акъай къолларыны шимди 
косьтерейим...
Къадын. Кетчи башымдан узакъча табан. Акъай тапылгъан.
Акъай. Я не?.. Бир вакъытлары мен билесинъми насыл эркек эдим. Бир къызны янымдан йибермей эдим. О шимди бираз зайыфлаштым.
Къадын. Бираз экен. Зорнен озюнъ юресинъ, даа мени янынъа чагъырасынъ.
Акъай. Не, не?.. Къана бакъайым... Шимди мен санъа озь акъайлыгъымны косьтерерим.
Къадын. Кет дейим менден. Шимди экинджи къолунъны сындырарым.
Акъай. Э, керчек, бакъчы къолумны. Сен экимсинъ де, гъалиба. 
   Къадын еринден турып, янына келе де, акъайнынъ къолуны ве омузыны бакъа.
Акъай. О-гъо, насыл йымшакъ къолларынъ бар. Санъа массаж япып, пара къазанмагъа мумкюн.
Къадын. О колхоздан кетип, мен Ялтада чалыштым. Эм официант, эм де массажджы олдым. Э-хей!.. Аятымда не къадар чокъ хаталар яптым мен... Реистен, завгардан сонъ, мен ойле тез ашагъа тыгъырмагъа башладым ки, акълыма биле ятмай. Ах, бу нефислер! Яхшы яшайыш истедим.
Акъай. Я акъайынъ, о не, санъа бир шей айтмай эдими?
Къадын. Меним делиликлериме бир-эки даянгъан сонъ, мени къувды. Къайттым бош эвиме: парасыз, янъгъыз. Гузель гуль гонъджесинден бир къач йылнынъ ичинде къуругъан, солгъан битайгъа ошадым. Эвли-баркълы, биревининъ омюр аркъадашы олгъан инсандан озю къалгъан тиленджи олдым. Мени къомшуларым биле танымадылар. Санки сахрада бир дервиш киби эдим.
Акъай. Дервиш, тиленджи, битай... Токъта сен, даа гузель яш къадынсынъ. Бельким, бала догъурарсынъ.
Къадын. Эбет. Кимге мен керегим? Рахметли аначыгъым мени корьген олса эди, озюнинъ тимпакъ бибичигини, танымаз эди. Гъарип аначыгъым. Не къадар шефкъатлы ве назик къадын эди. 
Акъай. Менимки де ойле эди. Анамны тюшюнип, анама бираз енгиль олсун деп, Москвагъа пара къазанмагъа кеттим. Бир кереден зенгин олурмыз дедим. Анам мени токътатаджакъ олды, амма оны динълемедим. Яшлы, хаста адамны къалдырып кеттим.
Къадын. Я Москвада не яптынъ? 
Акъай. Не иш япаджанъ анда?.. Къуруджылыкънен огъраштым. Биринджи вакъытлары къазанчым яхшы эди. Ярым йылнынъ ичинде баягъы къазандым. Къайтайым деген де, акъчамнен паспортымны хырсызладылар. Милиция алып къапамасынъ деп, чокъ вакъытлары сакъланып юрьдим. Кунюм базарнен станцияларда кече эди. Геджелернинъ биринде, танышымнен биревининъ яз эвине, бир шейлер хырсызларыкъ деп, кирдик. Эвнинъ саиби эвде экен. Экимизни де тутып, яхшы котекледи бизни. Ондан сонъ сол къулагъым зайыфлашты. Анда-мында быралкъыланып юрьген сонъ, озюмни ичкиликке урдым. Эки йылдан зияде анда олдым. Бир кунь - частым бардыр даа – бир джюздан таптым. Ачып бакъсам, ичи долларгъа толу. Шу параларнен Къырымгъа келип чыкътым. Кельмеге этишмегей эдим. Мында: эвимиз бош, аранлар бош, бостаннынъ бутюнини от баскъан, тереклер къуругъан...
Къадын. Я ананъ? Онъа не олды?
Акъай. Башта мен белледим бир сойына кеткендир... (Терен нефесини чекти). Къомшумыз кельди. Анамнынъ ольгенине бир бучукъ ай олгъан экен... джюзданны тапкъанымнен кельген олса эдим, бельким, анамны корер эдим. Мени, энди мына-мына келир деп, пек беклеген. (Агъланып). Мен о эвде яшап оламадым. Эр бир кошеден, эр бир ерден манъа анамнынъ козьлери бакъа эдилер. Бизге бахт бермеген койден кеттим. Омрюмде чокъ къыйынлыкълар корьдим, амма энъ якъын адамнынъ олюми мени бутюн умютлерден кести; юрегим ичимде санки патлады да, козьяш ерине козюмден санки къан акъа эди. Башта чёльде яшай эдим. Ичмеге даа бетер башладым. Сонъ, эвимни ташлап, мында кельдим. 
   Керчек, дешетли шейлер ола бу дюньяда. Анамнынъ сёзюнден чыкъмагъан олса эдим, шимди эвли-баркълы оладжакъ эдим. Москвагъа кетмезден эвель, къомшумызнынъ къызына къудалыкъ этип, эвлендиреджек эди мени. Ёкъ, дедим, башта зенгин олайым, дедим. Анамны динълемейип, башымны алып кеттим.
 
                                                 Алтынджы сана. 
Акъай. Билесинъми не?.. Меним эвим бар. Юрь, о койге берабер къайтайыкъ та, анда яшайыкъ. 
Къадын. Сен не, манъа эвленмеге теклиф этесинъми?
Акъай. Я не? Экимиз де къарт дегильмиз, бала-чагъамыз да ола билер. Айды кетейик... Санъа не, къыйынмы бирден разы олмагъа?
Къадын. Ойле апансыздан... Не айтаджагъымны да бильмейим.
Акъай. Сен бир шей айтма. Сабагъадже тюшюн. Эй! Не бар экен тюшюнмеге? Разы олмасанъ, котеклеп алып кетерим.
Къадын. Эбет, котеклейджек экен.
Акъай. Къоркъма, санъа кучюм этер. Анда эвим олып, не биз быралкъыланып юремиз я? Яхшы, сабагъадже сен яхшы этип тюшюн. Айды, мен кеттим. 
Къадын. Эй, киев бала! Къайда кетесинъ шу? Озь чукъурынъамы? 
Акъай. Чукъур, джаным, - мына бу дюнья, меним ерим исе – дженнет. Оны бош къалдырмагъа олмай. Биреви илле сокъулыр анда. Истесенъ, юрь, экимиз барайыкъ. 
Къадын. Токъта, даа къудалыкъ этип, сёз кесильмеди, - мени янынъа чагъырасынъ. Мен мында къаларым.
Акъай. Айды, озюнъ билесинъ. Мен кетем айса. Не дейлер шу бизде?..
Къадын. Гедженъ хайыр.
Акъай. Ана шу. Гедженъ хайыр. 
Къадын. Хайыргъа къаршы.
Акъай. Яткъанда таягъынъны янынъда тут, гедже копеклер ашамасынлар сени.
Къадын. Яхшы.
   Акъай чыкъа да, сонъ бираздан къайтып келе.
Акъай. Бакъса манъа. Бир шей сорайджакъ олам. Сен дуалар билесинъми? Ана-бабаларымызнынъ рухларына бир дуа окъуйыкъ та. 
Къадын. Кичкене олгъанда, чокъ дуалар биле эдим. Шимди исе, шимди... шимди... Насыл эди?.. Къуль гъуваллагъу эгъат... Къолларынъны тут. Къуль гъуваллагъу эгъат... Аллагъус-самед. Лем елид ве лем юлед. Ве лем екул-легъу куфувен эгъад. Амин Яррабим!
Акъай. Амин. Башкъа бильмейсинъми?
Къадын. Унуткъаным. 
Акъай. Бунъа да сагъ ол. Бирден бир енгиллик олды.
Къадын. Манъа да.
Акъай. Сени бир озюнъни къалдырмагъа истемейим. Ёкъса мен де мында къалайыммы?
Къадын. Ёкъ, ёкъ, бар кет озюнънинъ дженнетинъе. Сен олмагъанда, башкъасы илле сокъулыр онъа.
Акъай. Эгер биз эвге къайтаджакъ олсакъ, о манъа керек олмаз энди. Догърумы?
Къадын. Бильмейим.
Акъай. Айды, мен кеттим. 
Къадын. Яхшы. Меним ичюн раатсызланма.
   Акъай кете. Къадын бираз даа турып, олгъан чуваллардан бир «тёшек» япып, устюне ята. Яткъанынен, аджыныкълы ава янъгъырай. Сюкюнетни бирден Акъайнынъ къычырмалары кесе. Чапып киргенинен, Къадынны къыдыра.
 
                                        Единджи сана. 
Акъай. Эй, сен, къайдасынъ?! Эй! Мен сенден сорайым!..
Къадын. (Еринден сычрап тура). Хайырлымы шу? Не олды?
Акъай. Белледим, сен къачып кеттинъ менден.
Къадын. (Эснеп). Къайда?.. Не олды?
Акъай. Анавы джанавар кене пейда олды.
Къадын. Кимни айтасынъ сен?
Акъай. Уянмадынъмы шу даа? Акълынъдамы, мен санъа айткъан эдим: бир балачыкъны арабасынен къакъан эди...
Къадын. А-а. Энди анъладым кимни айтасынъ. Сонъ?..
Акъай. Не сонъ? Къайтып кельди копекнинъ баласы.
Къадын. Сонъ?..
Акъай. Не сорай бересинъ сен де? Мен белледим, энди мында ичте корюнмез артыкъ;  о исе кене мында, санки бир шей олмады. Даа зияде семирген, сакъал йиберген, зорнен таныдым. Озю де «джип» устюнде дегиль де, джарты бир «лада» устюнде.
Къадын. Бельким, о дегильдир. Адашмадынъмы?
Акъай. Сен де айттынъ. Мен оны озю киби бир сюрю копеклернинъ арасындан танырым. Истесе, бетине чамур якъсын.
Къадын. Я сен не ойле эеджанлысынъ? О кельгенинен бир шей денъишеджекми ёкъса?
Акъай. О джанаварны барып чакъмагъа керек. Оны вакътында токътатмасанъ, кимсинъ не къадар даа джинаетлер о япаджакъ.
Къадын. Оны кимсе токътатамаз. Тынчлан. Озюнъ айттынъ да: олар зенгинлер, истеген махкемени сатын ала билерлер.
Акъай. Ойле о, амма...
Къадын. Мен санъа даа бир кере айтам, тынчлан. Оларгъа милициянынъ башлары агъыртсынъ. Эрте-кеч илле озюне ошагъан бир йыртыджыгъа расткелир де, озь пайыны ашар. Динсизнинъ акъкъындан имансыз келир.
Акъай. Онынъ башыны биреви къопарып алгъандже, о даа баягъы шейлер япар.
Къадын. Олды, олды. Айтма башкъа. Бир шей япып оламазсынъ... Оламазмыз.
Акъай. Сен не ичюн мени ойле ашалайсынъ: ким бир шей япып оламаз? Менми?!.
    Акъай четке кете де, бир балабан пычакънен къайтып келе.
Мына бакъ. Мен бунен оны...
Къадын. Шаштынъмы сен? Дели олгъанынъны билем, амма тап  о къадар олгъанынъны бильмедим.  Оны ольдюреджек ола. Делирме.
Акъай. Я не бар къоркъмагъа?..
Къадын. Берчи манъа пычакъны, бер. (Пычакъны озь къолуна алып). Биринджиден, сен онынъ янына биле баралмазсынъ. Вазгеч шу тюшюндженъден. Кель, бираз отурайыкъ та, сонъ  озюнънинъ чукъурынъа кетерсинъ. 
Акъай. Мен белледим, сен манъа бир рух берерсинъ, сен исе...
   Отуралар. Бираз индемейип ерге бакъалар.
Къадын. Насыл аджайип гедже. Ялтаны хатырладым. Мен анда чалышкъанда... анда олгъанда, сабалары ялыгъа чыкъа эдим. Денъиз далгъаларнынъ лаф эткенлерини динълей эдим... 
Акъай. Насыл лаф эткенлерини?
Къадын. Санки инсанлар киби. Кимерде субет сакин ола; чагъалаларнынъ къычырмалары вакътындже шу субетни бозалар; сыджакъ рузгярнынъ эсмеси далгъаларнынъ лаф везинлерини бираз тезлештире, сонъ кене де яваш-яваш баштаки мевзугъа, сакинликке къайтара. Аятымнынъ энъ гузель деврини дюньянынъ энъ гузель шеэринде кечирдим. Къартлыгъымда хатырламагъа шейим оладжакъ.
Акъай. Къартлыкъны тюшюнмеге санъа даа эрте. Сенинъ гузель девирлеринъ алдынъда. 
Къадын. Ойле олса экен. О заманны энди бир вакъыт къайтаралмазсынъ. Къорантам бар эди, бабам сагъ эди. Эвим-баркъым...
Акъай. Э-гъе-ей, кейфинъ пек къайгъылы. Бизим бугуньки корюшювимиз тесадюфий дегиль, эр шей Алладан. (Бирден секирип турып). Сабаны беклемеге не керек? Айды, мына шимди, шу дакъкъасы турып кетейик. 
Къадын. Къайда?
Акъай. Эвиме, меним эвиме. Сонъки саатлери тек сенинъ ичюн тюшюнем. Ёкъ деме.  Сеннен корюшкенден сонъ, мени санки денъиштирдилер.
Къадын. Ашыкъма. Саба «Бисмилля» деп чыкъармыз.
Акъай. Сабаны не керек беклемеге? Шимди керек.
Къадын. Токъта ашыкъма.
   Акъай отура.
Акъай. Мен олмагъанда, Адиле апте ёкъ эдими?
Къадын. Кимсе ёкъ эди. Я о ким?
Акъай. Бир къартанай. Манъа мында сыкъ келип тура. Кимерде аш кетире, кимерде – урба. Пек мераметли бир къадын.
Къадын. Бар экенми шимди ойле адамлар. Бу заманларда сой-сопкъа биле ишанмагъа сыра тюшмей. Мени мында догъмуш къардашым чекти. Анда эвинъ сат та, кель янымызгъа деп, мени шеэрге кочьтюртти. Айткъаныны яптым, делим. Ярым йылдан сонъ акъайы мени эвлеринден къувды. Сенинъ параларынъ энди чокътан битти, деди. Къардашымны тюшюнип,  янларындан кеттим. Меним ичюн олар даима къавгъа этип тура эдилер, аз къалдылар айырылмагъа. 
Акъай. Э-эй, яшайыш!..
Къадын. Шукюр демеге биле тилинъ айланмай. 
Акъай. Ёкъ, Адиле аптем олгъанына мен пек мемнюним ве эр даим Аллагъа шукюр айтам. О гъарип те манъа ярдым этип тура, амма озюне ярдым этмеге адам ёкъ. Огълунынъ къорантасынен бирге яшай. Пек зенгинлер. Огълу чокъусы Гурзуфта ола. Айда бир-эки кере келе. Адиле-апте исе келинининъ къолунда. Гъарипнинъ бир шейге акъкъы ёкъ. Келини оны даима сюмсюклей, кимерде ура оны...
Къадын. Ким, келиними?..
Акъай. Эбет.
Къадын. Вай, я огълуна айтса олмаймы?
Акъай. Ялыдаки санаторий апайынынъ устюнде даа.
Къадын. Сонъ, не олгъан?
Акъай. Анъламайсынъмы ёкъса? Айырылсалар эгер, санаторий апайгъа къаладжакъ та. Ондан да башкъа, огълумнынъ эвини бозмагъа истемейим, дей. 
Къадын. Ботен чекише. Баласына шикяет этмеге керек онъа.
Акъай. Эвлеринде шамата чыкъкъанларыны истемей. Торунларымнынъ анасы дей.
Къадын. Пек муляйим апай экен. 
Акъай. О олмайджакъ апайны кимерде барып богъайым дейим ...
Къадын. Бир де джанаварсынъ сен. О апайдан санъа не?
Акъай. Мен огълунынъ еринде олгъан олса эдим, чокътан къувар эдим оны. Озь ананъны бир кимсеге ашаламагъа берерсинъми  сен?
Къадын. Я айттынъ да, анасы айтмагъан сонъ, огълу бильмей.
Акъай. Анъкъав экен.
Къадын. О келин де  не къутура о къадар?
Акъай. Дели даа.
Къадын. Кимери фукъареликтен, кимери исе байлыкътан къутуралар.
Акъай. Адиле-апте шимди меним энъ бахтлы йылларым дей. Бутюн омюри чекишкен экен. Пара къутурта адамларны. (Бираздан сонъ). Мен кене де анавыны хатырладым.
Къадын. «Джип» устюндекиними?..
Акъай. Эйи.
Къадын. Мен де оны тюшюнем, даима акълымда. (Санки озь озюне). Бельким, сени токътатмагъа керекмей эди? Ондайинлерни  соймагъа керек.
Акъай. Сен керчек айтасынъмы?
   Къадын башыны сёзсиз саллады.
Ана, коресинъми, сен де меннен разысынъ. Пычагъым къайда?..
Къадын. Токъта, сен къоркъмайсынъмы?
Акъай. (Къатты). Ёкъ. Эр бир адам омюр девамында, ич олмагъанда, бир алидженап ишни беджермек керекми? Айт.
Къадын. Я адам ольдюрмек – бу алидженап ишми ёкъса?
Акъай. Халкъкъа яшамагъа кедер эткенлерни соймагъа лязим! Ойле олмасакъ, биз бир вакъыт аякъкъа туралмамыз.
   Къадын энди агъзыны ачаджакъта, Акъай оны токътатты.
Бир шей айтма. Тургъан еринъде тур. Меним тарафыма бакъма. Бир беш дакъкъадан сонъ дуа окъумагъа башла. (Пычагъыны къолуна алып). Мен кеттим.
   Акъай чыкъа. Къадын бираз буз-бузлап тура, сонъ исе эеджанланып анда-мында юрьмеге башлай.
Къадын. Мен не яптым?! Не ичюн оны анда ёлладым? Мен не яптым?.. Тёвбе, тёвбе... Бисмилляхи р-Рахмани р-Рахим... мен не япам шу?.. (Акъай кеткен тарафкъа бакъып). Эй, токъта!.. Токъта!.. Къа-айт! Мен не къычырам шу? Вай, Аллам, гунях язма!.. Тёвбе. Озь бахтымны озь аягъымнен таптадым. Меним эвиме кетейик дегенде, шу дакъкъасы турып кетмеге керек эди. Ай, нелер яптым мен?! Дели, башымда акъыл не вакъыт оладжакъ я? Дуа окъурсынъ, деди... Бисмилляхи р-Рахман... Мен не япам... Адам ольдюрмеге кетти де... Я оны ольдюрселер!..
   Тизлерине отурып, баягъы вакъыт индемейип тура. Къанлы пычакънен Акъай къайтып келе. Бир-бирлерине бакълар, сонъ исе Къадын оны къучакълай.
 
                                                Секизинджи сана.  
Къадын. Сени кимсе корьмедими?
Акъай. Ёкъ.
Къадын. Ольдюрдинъми?
Акъай. Эбет.
Къадын. Адашмадынъмы?
Акъай. Мен?..
Къадын. Сен...
Акъай. Ёкъ.
Къадын. Къайтайыкъмы?
Акъай. Къайда?
Къадын. Эвге.
Акъай. Къайсы эвге?   
Къадын. Бизим эвимизге.
Акъай. Къайтайыкъ.
Къадын. Санъа не олды?.. Бир шей айтмайсынъ...
Акъай. Сен азыр олсанъ, кетейик мындан.
Къадын. Къайда?..
Акъай. Эвимизге. Ма, ал пычакъны; барып сакъла оны. Араба къапуларында чанъ тюмесине баскъанымнен, о чыкъты. Меним дарбемни беклемеди. Богъазына бирден сапладым да чыкъардым. Айланмайып, янындан кеттим. Дюньяны бир динсизге эксильттим.
Къадын. Сен ойле айтасынъ ки, санки бир хоразны сойдынъ. 
Акъай. Къызнынъ намусына киргени ичюн ве баланы арабасынен къакъкъаны ичюн интикъам алдым. 
Къадын. Не себептен ольдюрюльгенини бильмей кетти.
Акъай. Джеэнемде шейтанлар анълатырлар.
   Араба якъынлашкъаны эшитильди. Къапулары ачылды. Яш ве къызларнынъ саргъош сеслери эшитильди.
 
                                         Докъузынджы сана.
Къадын. Мен къоркъам...
Акъай. (Шамата олгъан тарафкъа). Эй, яваш олунъыз! Эр кез энди юкълай!.. Яваш олунъыз!
   Атыш янъгъырай. Кельген яшлар арабаларына минип кетелер. Акъай йыкъыла. 
Къадын. Вай, Аллам!.. Санъа... сен... не олды?.. (Янына чапып келип). Тур! Тур дейим санъа!.. Не ола я бу дюньяда. Мен бир шей анъламайым. Вай, Аллам!.. (Акъайны къучакълап). Афу эт мени. Афу... Бакъ сен а... мен кене де озюм къалдым. Вай, Аллам! Не япаджам энди?.. Даа не къадар чекишеджем?! (Акъайны озюне сыкъа). 
   Бисмилляхи р-Рахмани р-Рахим. Эль-хамду лилляхи раббиль алемин. Эррахманир-рахим. Малики йевмиддийн. Ийаке на буду ве ийаке нестаин. Ихдинас-сыратал мустакъим. Сыратал-лезийне эн амте алейхим. Гъайриль-магъдуби алейхим веледдааллийн. Амин.
 
 
   Къадын Фатиха (Эльхамд) сюресини окъугъанда, сана яваш-яваш къаранлыкълаша. Экиси тёпедеки нурнен ярыкъланалар. Акъайнынъ къолу къыбырдай; козьлерини ачкъан Акъай Къадынны къучакълай.
  
 
                                                  ПЕРДЕ. 

Категория

Источник
http://www.proza.ru/2009/01/06/14