Черкез Али. КУЧЕЛЕКЛЕР

КУЧЕЛЕКЛЕР

 

Бизим азбарымызда чешит сой кучелеклер бар. Оларнынъ эписи бир-биринден дюльбер. Беяз, къара, сары, чубар, анги союндан истесенъ тапа билирсин. Оларнынъ не ювалары бар, не де бакъыджысы. Аналары быралкъыланып тапкъанлар, сонъра ташлап кеткенлер. Кеткенлерми ёкъса фелякетлерге огърап эляк олгъанлармы, буны кимсе бильмей ве оларнынъ такъдиринен кимсе меракъланмай. 

 

Амма, балачыкъларынен эр кес меракълана. Хусусан сексен ханелик дёрт эвнинъ балалары эр кунь акъшам, саба бу кучелечиклернен ойнап кунь кечирелер. Балалар арасында да кучелеклер киби тюрлю-тюрлю сойлары бар. Мераметли, мераметсиз, тербиели, тербиесиз балалар эписи бир ерге топланып чешит-тюрлю оюнлар ойнайлар. Эксериети тереклер алтында, ешиль клумбалар янында джыйылышып кучелеклерни къучакъларына алып, башларыны сыйпай, эркелей, аш бере ве атта эвинден сют кетирип ичирген балалар да тапыла. 

 

Джанлары сыкъылгъан, тарсыкъып башлагъан ярамаз балалар башкъа оюнлар тюшюнип чыкъаралар. Ярамазлыкъ оларнынъ къанларына синъип къалгъанмы, ёкъса ана-бабасындан бутюн ярамазлыкъ хусусиетлерини алып сонъра дюньягъа кельгенми, анламакъ къыйын. Олар язнынъ чилле сыджагъында азбарнынъ ортасында атеш якъып, гаражлар устюне чыкъып, азбарларда базы адамлар тарафындан отуртылгъан емиш тереклерининъ пытакъларыны сындырып, ич бир шей тапмагъанда бир-бирине таш атып ойнайлар. Аналары, бабалары учюнджи, дёртюнджи, бешинджи къатларнынъ пенджерелеринден бакъып семичка яралар, балаларынынъ бойле, акъылгъа ятмагъан оюнларыны сейир этип туралар ве ич бириси баласынынъ хусурыны корьмей, корьсе де индемей зевкъланалар. Эгер бир де бирининъ баласы агълап "Мама!" деп башласа, шу арада софадан секирип тушкен киби, йылдырым чабиклигинен азбаргъа чыкъып: "Ким урды, къайда о, кимнинъ бандити о?" - деп тефтишлеп башлай. Лякин баласына: "Сен не яптын, озюнъ бир къабаат ишлегендирсинъ", - демей. Аксине: "Къоркъакъ олма, о санъа токъунгъанда, сен де онынъ мордасыны панджаламайсынъмы? Эки козюни оюп алмайсынъмы?" - деп баласыны тазирлеп нефретлене.

 

Шу джумледен бизлер де софамызнынъ пенджересинден бакъып турамыз. Эр кеснинъ арекети козюн огъюнде. "Ким кимнен корюше, ким не кетире, ким не вакъыт келе, ким не вакъыт кете, кимге ким келип кете..." Мына акъикъий ашкярлыкъ къайда. О къадар козьден ич бир шей гизлеп оламазсынъ. Бу мешгъулиетлер эльбетте, эксериетинен эвде отургъан пенсионерлерге, я да ишлемеген эв шаибелерине аиттир.

 

Раатлыкъ куньлерининъ биринде, къомшумыз Къуртсеит акъай да пенджереден бакъып, хаялланып отура эди. Кичкене торунчыгъы чапып кельди. "Къартбаба, - деди о нефеси тутулып, - аву ерде бир балачикъ бир копечикнинъ козьлерини чыкъарып ойнай..." О торунчыгъынынъ эеджанланып тургъанына аджынып еринден турды ве балалар обаланып ойнагъан ерге чапты. О балаларгъа якъынлагъанынен бир къач данеси даа алдына чыкъып она бу хаберни айттылар. Оны корьгенлеринен балалар кенаргъа дагъылыштылар. Ерде аячыкълары устюне башыны къойып яткъан дюльбер, къашкъабаш кучелечикни корьгенинен: - "Ким этти буны?!" деп къычырды. Балалар эписи, хусусан къыз балачыкълар джинаетчини косьтердилер. О къачаджакъ олды, амма, Къуртсеит акъай аман къолундан тутты ве "юрь эвинъизге" деп баланы тартты. Бала кетмейджек олды, Къуртсеит акъай оны тартып эвлерине алып кельди. Балалар да оларнынъ артындан къалмадылар. Къапысыны къакъты; анасы, онынъ артындан бабасы ве аптеси чыкътылар. 

- Сизин огълунъыз пек ярамай шей япты. Мынавы кучелечикнинъ козьлерини мынавы мыхнен чыкъарды, онынъ джезасыны бериниз, - деди. 

Анасы чырайыны сытып, къашларыны тюйди де: 

- Ялан айтманъыз, ким корьген оны? - деп сертейди.

-Мына, юрюниз тышкъа, анда балалар...

Анасы оны итеп тышкъа атылды ве къапы алдында топлангъан бала сюрюсини корьгенинен нефретини оларгъа ягъдырып башлады. Балалар зий-чув олып, онынъ огълу бу шейни биринджи кере япмагъаныны ве анги кучелеклернин козюни чыкъаргъаныны, анги кучелеклернинъ къулакъларыны кесип атешке ташлагъаныны сайып башладылар.

- Коресизми? Энди инандынъызмы? - деди Къуртсеит ве эвине тараф адымлады. Амма, бу сёз агъызындан чыкъкъанына бинъ пешман этти. Къадын балаларны четке ташлап, онынъ алдына атылып чыкъты да ойле бир шамата котерди ки, о къуртулып къачмакънынъ чаресини тапалмады.

 

-Сен менден не истейсинъ? - деди къадын кестирип. 

- Джаным, ойле къычырманъыз, мен сизден бир шей истемейим. Баланъызны тенбиеленъиз бир даа япмасын, деп кельдим алдынъызгъа. 

Къадыннынъ шаматасыны эшиткен къолум-къомшулар да келип йыгъылыштылар. Къуртсеит акъайнынъ индемей тургъаныны ве баланынъ япкъан ярамазлыгъыны анълагъан сонъ, къомшулары бу къадынны тынчландырмакъ истедилер. Онынъ ачувы даа зияде къозгъалды. 

- Билем мен сизлерни! - деди о кене Къуртсеитнинъ алдына чыкъып. - Ким, ким, лякин сиз меним баламдан хусур тапманъыз! Агъызынъызны юм да отурынъыз! Сиз копеклерни дегъиль де, инсанларын тирилей собаларда якъкъан вахшийлерсинъиз! Энди адам олгъан да копекни аджыгъан, коресинъми сен онынъ юзьсюзлигини... 

Къуртсеит агъызыны ачып етиштиралмай, къадын дегъиль тек оны, бутюн халкъынынъ адыны анъып, чешит-тюрлю нефретли сёзлернен акъаретлеп башлады. 

-Агъызынъдан чыкъкъан сёзлер эписи ялан, эписи бефтан, ахмакъ экенсинъ! - деди Къуртсеит зорнен озюни тутып. Лякин къадынны токътатмакъ мумкюн дегъиль эди. 

- Бефтан экен, газеталар ялан яза, дейджек оласынъмы?.. 

Къуртсеит къолуны сильтеп четке чыкъты ве ондан узакълашмагъа тырысты. Къомшулары сагъ олсунлар, онынъ агъызыны кереги киби тыкъаттылар. Къадын кене баш бермейджек олып зырылдап башлады, амма, акъайынынъ кучьлю эллери оны кери чекип алды да: 

- Сен бу адамгъа сагъ ол демек керек эдинъ, не авлайсынъ? Биз онынъле берабер бир тюкяндан инвалид паёгы аламыз! - деп апайыны босагъасына тартып алып кетти. Балалар озьлерининъ севген кучелеклерини къолларына алып, башларыны сыйпап, эркелендирип ойнадылар.

 

Черкез Али