Аллаhу Та‛аля Къур‛ан-и Керимде «Аль Къамар» суресининъ 49-ынджы аетинде шойле буюра:
Манасы: «Биз эр шейни къадернен яраттыкъ»
Сайгъылы джемаат! Билинъиз ки, бу алемде эр шей - Аллаhнынъ такъдиринендир. Имам Муслим ривает эткен хадиске коре, Пейгъамбер Эфендимиз шойле буюрды:
Бу меселеге инанмакъ – иманнынъ темеллеринден биридир. Абу Дауднынъ ривает эткен бир хадиске коре Пейгъамбер Эфендимиз базы къызларына шу сёзюни огреткен:
Яни: «Аллаhнынъ истегени олур, истемегени олмаз».
Бунынъ манасы шойледир: «Аллаh бир шейнинъ олмасыны истеген олса, о олур, бир шейнинъ олмамасыны истеген олса, о олмаз». Аллаhнынъ такъдири эзелидир, денъишмез. Аллаhнынъ эзели такъдирине коре, яратыкълар денъиширлер; бу бутюн мусульманларнынъбакъышыдыр.
Аллаh «Ат-Такуир» суресининъ 29-ынджы аетинде шойле буюра:
Манасы: «Алемлернинъ Рабби олгъан Аллаh истемегендже, сизинъ истегинъиз олмаз».
Пейгъамбер Эфендимиз бир хадисинде шойле буюрды:
«Эр биринъиз ана къарнында яратылышы нутфе оларакъ 40 кунь топланыр, сонъ 40 кунь даа къалыр, къан парчасы олур, сонъ даа 40 кунь къалыр, бир кесек киби олур, сонъ мелек йиберилир, онъа рухуны уфлер ве дёрт шейнинъ язмасыны эмир этилир: бу – рызыгъыны, эджелини, амелини ве Джеhеннемли оладжакъмы я да дженнетли оладжакъмы.
Аллаhтан башкъа иляh олмагъанына емин этерим ки, ичинъизде ойле кимселер бар ки, Дженнет эhлининъ япкъан хайырларыны япар, зан этилир ки, Дженнетке киреджек, сонъра Аллаhнынъ такъдир эткени киби олур, Джеhеннем эhлининъ япкъаныны япар, Джеhеннемли олур. Ве базы кимселер бар ки, Джеhеннем эhлининъ япкъаныны япар, зан этилир ки, Джеhеннемге киреджек, сонъра Аллаhнынъ такъдир эткени киби олур, Дженнет эhлининъ япкъаныны япар, Дженнетке кирер». Бу хадис-и шерифни Бухари ве Муслим ривает эткенлер.
Имам Абу-Ханифа «Аль-Фыкъhуль Акбар» китабында шойле буюргъан:
«Аллаh эр шейни такъдир эткендир. Аллаhнынъ ильми ве такъдири олмаса, дюньяда ве ахиретте бир шей олмаз эди».
Ибн-уль Араби айтты: «Иманнынъ буюк темеллеринден бири – къадердир, ким оны инкяр этсе, кяфир олур».
Имам Абу Джафар Ат-Тахави, «Ат-Тахавийя» китабында шойле буюргъан: «Къадернинъ темели – яратыкълар акъакъында Аллаhнынъ сырыдыр. Бу сыр не якъын бир мелекке, не де бир Пейгъамберге ачыкълангъандыр. Бу мевзуда теренге далмакъ, сынъырдан зияде теренлешмек – куфюрнинъ ве гъайып эткеннинъ ёлудыр. Бу мевзуда фикир юрютмектен ве весвесе япмакътансакъынмакъ керек, чюнки Аллаh бу мевзуны яратыкъларындан гизледи ве оны араштырмагъа ясакълады».
Аллаhу Та‛аля Къур‛ан-и Керимде буюрды:
«Аллаh япкъанындан сорулмаз, олар исе сораладжакъалар». Ким Аллаh акъкъында «ничюн бойле япты», – деп къаршы чыкъса, Къур‛аннынъ укюмини ред эткен олур. Къур‛ан укюмлеринден бир данесини биле ред еткен инсан кяфир олур.
Бириси: «Аллаh тек хайырны яратты, шерни яратмады»,– десе, Аллаhкъа ширк къошкъан олур, кяфир олур.