Тылсымлы Юзюк

Бир заманда бар экен, бир заманда ёкъ экен. Бир койлюнинъ къарысы хасталанып оле. Койлю къызы Айшечикнен къала. Айшечик ай десенъ, айдан дюльбер, кунь десенъ, куньден дюльбер, мераметли ве ишкир къыз экен. Анасына о пек яныкълай ве чокъ вакъыт агълап юре. «Эвленсем, бельки къарым Ай-шечикке аналыкъ этер», - деп тюшюне койлю. Азмы кече, чокъмы кече, койлю башкъа къадынгъа эвлене. Онынъ да Шерфечик деген къызы бар экен. Шерфечик эрке ве тенбель къыз экен. Огей анасы Айшечикнинъ гузеллигине асетленип, оны севмей. 

 

Геджелернинъ биринде огей анасы Айшенинъ бабасына айта:

- Сен Айшени дагъгъа алып бар ве анда ташлап кель. Ташламасанъ, мен оны да, сени де бу эвден къуварым.

Айшени юкълай беллеселер де, айтылгъан лафларны о эшите.

Саба Айшечикнинъ бабасы дагьгьа одунгъа кетмек ичюн атларны арабагьа еке. Айшечикни де дагъгъа чагъыра. Айше тор-бачыкъкъа фындыкъ толдура ве арабагьа отура. О фындыкъ ашап къабукъларыны дагъ ёлуна ташлап-ташлап кете. Дагьгьа кельген сонъ Айшечикнинъ бабасы:

- Бар, къызым, сен къызылчыкъ джый, мен одун кесейим, -дей. Айшечик бабасынынъ янындан кеткен сонъ, бабасы балтасыны терекнинъ пытагъына аса да, озю арабагьа отурып эвге къайта. Балта исе ельден салланып терекке урып тура. 

 

Айшечик, бабам даа чалыша деп, къызылчыкъ джыя бере. Сепети толгъан сонъ терекнинъ янына келе, бакъса, бабасы ёкъ. Къоркъкъанындан агъламагъа башлай: - Такъ-такъ этер балтачыгъынъ, Къайда кеттинъ бабачыгъым? - дей. Бакъса, фындыкъ къабукъларыны коре. Шу къабукъларгъа бакъып-бакъып, акъшамгъадже эвлерине барып ете, амма ичериге кирмеге къоркъа ве къапу артында тура да, эвден чыкъкъан сеслерни динълей. Бабасы окюнчнен:

- Шимди Айшечигим не япа экен? - дей.

- Баба, мен мындам, - деп, Айшечик ичериге чапып кире. Огей анасы даа зияде ачувлана. Гедже акъайына дей: -Айшени якъын ерде ташлагъансынъ, ярын узакъкъа алып

бар, къайтып кельмесин.

Эртеси куню кене араба екип ёлгъа чыкъалар. Айшечик бир торбачыкъ джевиз ала ве ёл бою ашап-ашап къабукъларыны ёлгъа ташлай. Дагъгъа кельген сонъ бабасы къызыны мушмолла джыймагъа йибере де, озю кене балтасыны терекке багълап къайта. 

 

Сепети толгъан сонъ Айшечик кене терекнинъ янына къайтып келе. Бакъса, терекке асылгъан балта ельден салланып тура, бабасы исе ёкъ. Айшечик агълап:

- Такъ-такъ этер балтачыгъынъ, Къайда кеттинъ бабачыгъым? - дей. Джевиз къабукъларына бакъып-бакъып эвге къайта. Къапу артында динълей.

- Шимди Айшечигим не япа экен? - дей бабасы. Айшечик исе:

- Баба, мен мындам, - деп, чапып кире.

Шу геджеси Айшечик пек болдургъанындан къатты юкълай ве огей анасынынъ айткъанларыны эшитмей.

Саба кене ёлгъа чыкъалар. Бу кереси Айшечик бир шей алмагьа етиштиралмай. Бабасы Айшени дагънынъ энъ чытырман, къаранлыкъ ерине алып бара да, бурюльген джыймагъа йибере. Къызчыкъ басынынъ сёзюни динълеп дагъ ичине кете.

 

Сепети толгъан сонъ, балта сесине къайтып келе ве бабасынынъ кене кеткенини анълай. Айшечик кене: - Такъ-такъ этер балтачыгъынъ,

Къайда кеттинъ бабачыгъым?-деп, агълай агълай ёл къыдыра, амма тапып оламай.

 

Къаранлыкъ олгъандже дагъда юре. Сонъ узакъта бир ярыкъ коре. Шу ярыкъкъа тараф кете ве бир эвге келип чыкъа. Эвнинъ къапусы ачыкъ экен. Ичериге кире. Бакъса, сет устюнде бир къартбаба ята. Бу Хызыр-деде экен.

- Селям алейкум, къартбаба. Акъшам шерифлеринъиз хайырлы олсун, - дей де, къартбабанынъ янына барып къолуны one.

- Хош кельдинъ, къызым. Кельгенинъ не гузель олды, хасталандым, алым ёкъ. Я сен бу къаранлыкъ дагънынъ ичинде не ичюн бир озюнъ юресинъ?

Айшечик башына кельген алларны Хызыр-дедеге айта. - Ойле олса, къал мында, меним къызым олурсынъ, - дей 

 

Айшечик Хызыр-дедеде къала ве онъа ярдым эте: аш пишире, эв джыйыштыра, чамашыр юва. Хызыр-деде исе тез куньлер ичинде тюзеле. Куньлернинъ биринде Хызыр-деде Айшечикнинъ бир шейге мугъайып юргенини коре ве:

- Не олды я, къызым? Ёкъса алынъ ёкъмы? - деп сорай.

- Ёкъ, къартбаба, сагълыгъым яхшы амма, бабамны сагъындым, - дей Айшечик.

Хызыр-деде Айшечикнинъ элине орьнекли дюльбер къутучыкъ ве юзюк бере де:

- Ойле олса, бар, бабанъдан бир хабер алып кель. Бу юзюкни ерге тыгъырлатсанъ, о санъа къайтмагъа ёл корьсетир, - дей.

Айшечик Хызыр-деденен сагълыкълаша ве юзюкни ерге юварлата. Юзюк юварлана-юварлана кете, Айшечик исе артындан чапып догъру эвлерине келип чыкъа. 

 

Къувана, бабасыны къучакълай, олып кечкенлерни айта. Огей анасы да денъишкен, чюнки озюнинъ къызы онъа ич ярдым этмей экен. Айшечик кельгенинен, онъа иш буюра.

Айшечик юзюкни къутучыкъкъа къоя. Уфакъ къутучыкъ балабан сандыкъкъа чевириле. Бакъсалар, ичи чешит тюрлю урбалар, басмалар, аякъаплар ве къыйметли ильванлар толу. Бу зенгиликни корьген огей ана пахыллыкътан озюне кене ер тапамай. Акъайына озь къызыны да дагъгъа алып кетмеге меджбур эте.

 

Дагъда Шерфечик фындыкъ ашай-ашай юре. Къаранлыкъ тюшкен сонъ ярыкъны коре де, шу тарафкъа кете. Эвчик янына бара, къапуны ачып кире ве анда сет устюнде яткъан Хызыр-дедени коре.

«Айше айткъан къарт будыр», - деп тюшюне о, ве къартба-багъа селям биле айтмайып, бирден эмир эте:

- Серилип яткъандже, манъа тез-тез бахшышлар такъыштырып бер, - дей.

- Хош кельдинъ, къызым. Кельгенинъ яхшы олды. Хасталандым, манъа ярдым эт, - дей Хызыр-деде. 

 

-Ай сени, текесакъал къарт, манъа даа иш буюрасынъмы? Айттым да санъа, мен мында бахшыш алмагъа кельдим, чалышмакъ ичюн дегиль, - деп джекире Шерфечик. - Мен Ай-шенинъкинден де зенгин джиез истейим: алтын пуллу феслер, алтын нагъышлы шаллар, йипек антерлер.

- Токъта, токъта, къычырма, къазангъанынъны алырсынъ, -дей Хызыр-деде ве къолуны долапкъа узатып бир къутучыкъ ала.

- Мына санъа бахшыш, мына санъа юзюк. Эвге кельген сонъ юзюкни къутучыкъкъа къой, бахшышынъны алырсынъ, - дей Хызыр-деде ве къутучыкънен юзюкни Шерфечикке бере.

Шерфечик эвге келе. Сабырсызлыкънен юзюкни къутучыкъкъа ташлай. Бир аньде къутучыкъ балабан сандыкъ ола. Ана-бала пек къуваналар. Сандыкъ ичине бакъсалар, андан бакъалар атылып чыкъалар ве озенге тараф секириклеп кетелер.

Иште, Айшечик озюнинъ ишкирлиги, мераметлигине коре, Шерфечик исе озь тенбеллиги ве табиатсызлыгъына коре бахшыш алалар.