DEVLET TİLİ
Bir ormanda yaşay edi biñ bir türlü mevcuat,
Tapqanını aşay edi öz başına her bir zat.
Qaysı biri küçlü olsa,kimse bozmay qanını
Eceli bar- suçlu olsa,işte orman qanunı...
Bu ormanda Şerhan edi adaletniñ eñ başı,
Onı körgen mahlüklarnıñ uçup tura köz-qaşı.
İşte,bir kün Şerhan ağa yaman etip bağırdı,
Tiri cannıñ hepisini toplaşuvğa çağırdı.
Kelgenlerge birer-birer manalı köz taşladı,
"Ciddî laf bar!"-dep salmaqlı laqırdısını başladı:
-Ortalıqta şimdi,dostlar,devlet tili çoq oldı.
Lafım şudır hepiñizge -biz de qanun küteyik,
Biz de bugün devlet tilin tez-tez qabul eteyik.
Kerek bizim hepimizge umumî til tapmağa,
Qaşqır,dostum,izin saña bu haqta laf aytmağa.
Şorbacığa Qaşqır çoqtan sadaqatlı "zam." edi,
Şorbacısı içün daim onıñ sözü tam edi.
-Şerhan ağam,maña qalsa,fikirimni biliñiz:
Laf etmekçün pek kelişe siziñ tatlı tiliñiz.
Mında siziñ tiliñizni añlamağan hayvan yoq,
hem şu tilnen ilimizni bayıttıq ve ettik toq...
Men bellesem çakallarnıñ tili de sizge kelişe,
Qalğan tiller qulaqlarğa pek yaramay ilişe...
-Mesele aydın!-dedi Şerhan,-qa,bir qanun tizeyik,
başqa teklif olmaz deyim,bunen lafnı üzeyik!
-Şerhan ağa,-dedi Sığın,-mende de bir teklif bar:
Bu ormanda bir zamanda yaşay edi Sığınlar.
Sizge belli-yurtumızda dehşet yanğın olğanda,
Her bir terek,her bir çalı ot içinde qalğanda,
Haqsız bela tüşken edi Sığınlarnıñ başına,
Çoq zar olıp yaşadılar tuvğan dağı-taşına.
Mına endi quvulğanlár Yurtqa qaytıp keleler,
Bütün orman hayvanları bunı yahşı bileler.
Deyecegim,Şerhan ağa,-uzun lafnıñ kelamı-
Sığınlarnıñ özüne has bar öz Yurtu-selamı...
Nasıl olur,tilimizni şu qanunğa kiritsek,
Ve şundan soñ çıñ dostluqnı qavî etip pekitsek?
Şerhan ağa,afu etiñ cesaretimçün ancaq,
Aslın aytsam,bizimkidir bu orman ve bu topraq.
Lakin bizde yoq itiraz, haydı,ayşayberiñiz,
lakin siz de bizge,elbet,haqqımıznı beriñiz!
...Zıy-çuv oldı ormandaki olğan bütün hayvanlar,
Kimisi dey "Doğru ayta!", kimisi:"Ne haqqı bar?!"
Şerhan,Qaşqır cekirdiler,kökni tuttı qaba ses,
Böyle qanun çıqardılar mühür basıp kesen-kes:
"Küçsiz olıp yürseñ eger öz tuvğan yurt-ilinde,
Laf etmege borclusıñ sen küçlülerniñ tilinde"
Şakir Selim
ДЕВЛЕТ ТИЛИ
Бир орманда яшай эди бинъ бир тюрлю мевджуат,
Тапкъаныны ашай эди озь башына хер бир зат.
Къайсы бири кучьлю олса,кимсе бозмай къаныны
Эджели бар- сучлу олса,иште орман къануны...
Бу орманда Шерхан эди адалетнинъ энъ башы,
Оны корьген махлюкларнынъ учуп тура козь-къашы.
Иште,бир кунь Шерхан агъа яман этип багъырды,
Тири джаннынъ хеписини топлашувгъа чагъырды.
Кельгенлерге бирер-бирер маналы козь ташлады,
"Джиддî лаф бар!"-деп салмакълы лакъырдысыны башлады:
-Орталыкъта шимди,достлар,девлет тили чокъ олды.
Лафым шудыр хепинъизге -биз де къанун кутейик,
Биз де бугунь девлет тилин тез-тез къабул этейик.
Керек бизим хепимизге умумий тиль тапмагъа,
Къашкъыр,достум,изин санъа бу хакъта лаф айтмагъа.
Шорбаджыгъа Къашкъыр чокътан садакъатлы "зам." эди,
Шорбаджысы ичюн даим онынъ сёзю там эди.
-Шерхан агъам,манъа къалса,фикиримни билинъиз:
Лаф этмекчюн пек келише сизинъ татлы тилинъиз.
Мында сизинъ тилинъизни анъламагъан хайван ёкъ,
хем шу тильнен илимизни байыттыкъ ве эттик токъ...
Мен беллесем чакалларнынъ тили де сизге келише,
Къалгъан тиллер къулакъларгъа пек ярамай илише...
-Меселе айдын!-деди Шерхан,-къа,бир къанун тизейик,
башкъа теклиф олмаз дейим,бунен лафны узейик!
-Шерхан агъа,-деди Сыгъын,-менде де бир теклиф бар:
Бу орманда бир заманда яшай эди Сыгъынлар.
Сизге белли-юртумызда дехшет янгъын олгъанда,
Хер бир терек,хер бир чалы от ичинде къалгъанда,
Хакъсыз бела тюшкен эди Сыгъынларнынъ башына,
Чокъ зар олып яшадылар тувгъан дагъы-ташына.
Мына энди къувулгъанлáр Юрткъа къайтып келелер,
Бутюн орман хайванлары буны яхшы билелер.
Дееджегим,Шерхан агъа,-узун лафнынъ келамы-
Сыгъынларнынъ озюне хас бар озь Юрту-селамы...
Насыл олур,тилимизни шу къанунгъа киритсек,
Ве шундан сонъ чынъ достлукъны къавî этип пекитсек?
Шерхан агъа,афу этинъ джесаретимчюн анджакъ,
Аслын айтсам,бизимкидир бу орман ве бу топракъ.
Лакин бизде ёкъ итираз, хайды,айшайберинъиз,
лакин сиз де бизге,эльбет,хакъкъымызны беринъиз!
...Зый-чув олды ормандаки олгъан бутюн хайванлар,
Кимиси дей "Догъру айта!", кимиси:"Не хакъкъы бар?!"
Шерхан,Къашкъыр джекирдилер,кокни тутты къаба сес,
Бойле къанун чыкъардылар мухюр басып кесен-кес:
"Кучьсиз олып юрьсенъ эгер озь тувгъан юрт-илинде,
Лаф этмеге борджлусынъ сен кучьлюлернинъ тилинде"
Шакир Селим