Иса Абдураман
İsa Abduraman
1937 10 книг автор
Кечкен асырнынъ алтмышынджы йылларында къырымтатар ве озьбек эдебиятына озь сёзю, озь сесинен дедиль кирип кельген Иса Абдураман (Иса Абдурахманов) 1937 сенеси майыс 5-те Кезлев шеэринде Абдураман Абдулла огълунынъ къорантасында догъды. Бабасы шеэр дживарындаки Багъай коюнде бостанджылыкънен, мырза Мустафа бей Къыпчакъский ве Медине ханым Ширинскаянынъ 16 торунындан бири олгъан анасы Менъкъаний Мемет-Али къызы эв ишлери, бала тербиесинен огъраша эди.
1944 сенеси майыс 18-де еди яшыны толдургъан Иса бутюн къырымтатар халкъынен берабер сюргюнликке огъратылды. Оларнынъ аилеси Озьбекистаннынъ Самаркъанд виляети Пайарыкъ больгесиндеки Димитров адына колхозгъа тюшти. Омюрининъ бааринде къышнынъ къатты аязыны текрар-текрар сезген Иса сюргюнликнинъ ильки дешетли йылларында учь къардашы, анасы ве битасыны джойды.
Аиле кой-койден кочип юрмеге меджбур олгъанындан себеп, Иса он яшында колхоз худудындаки И. Крылов адына ЗО-ынджы еди йыллыкъ мектепке барып, оны 1954 сенеси битирип, Челек шеэриндеки М. Горький адына 25-инджи орта мектепке кирди, оны 1958 сенеси аля бааларнен тамамлады. Аттестатнен Самаркъанддаки «Уджюм» къозакъ ишлев фабрикасына барып, йипек чыйратыджы олып чалышты ве айны вакъытта А. Навоий адына СамДУ озьбек ве таджик филологиясы факультетининъ акъшамлыкъ болюгинде окъуды. Оны 1965 сенеси битирди.
1963—1966 сенелери Самаркъанддаки Джумхуриет гъиябий кооператив техникумында муарририет-нешрият группасынынъ муаррири, усулджы, оджа олып чалышты. Ишлемек, окъумакънен берабер газета ве журналларгъа шиирлер, макъалелер язып ёллады. Ондаки истидатны, ынтылувны корип, 1967 сенеси Иса Абдураманны «Ленин ёлу» (шимдики «Зарафшан») газетасына ишке давет эттилер. Бу ерде о отуз йыл чалышып, озюнинъ истидаты, ишкирлиги, алчакъгонъюллилигинен коллективнинъ буюк урьметини къазанды ве корректордан баш муаррир муавини дереджесине къадар котерильди. Белли бир вакъыт девамында баш муаррир вазифесини де беджерди.
Эдебиятны, музыканы, ресим сызмакъны гъает севген Иса бедиий иджат мейданы таба балалыкъ чагъында адым атты. Озьбек тилинде язгъан манзумелеринден бири ильки кере 1957 сенеси Пайарыкъ больге газетасында басылды. Тамам шу йылы ана тилинде «Ленин байрагъы» (шимдики «Янъы дюнья») газетасы чыкъып башлагъаныны корьген Исада къырымтатар эдебий тилини огренмеге буюк истек пейда олды.
О озьбек тилинде язмакъны девам эттиререк, ана тилинде де сатырлар яратып башлады. Бойле сатырлардан ибарет олгъан шиири ильк сефер 1961 сенеси «Ленин байрагъы»нда басылды.
Шиирлери ве икяелери «Ленин байрагъы»нда, озьбек тилинде чыкъкъан чешит газета ве меджмуаларда сыкъ-сыкъ корюнди. Онынъ усталыкънен язылгъан озьгюн юмористик икяелери эсасында озьбек тилинде онларнен радиоинсценировка, телеминиатюралар азырланылып, динълейиджилер ве сейирджилернинъ дикъкъатларына авале этильди.
1979 сенеси СССР, сонъра Украина миллий Языджылары бирлигининъ азалыгъына къабул олунгъан, назм эсерлери 1983 сенеси Москвада, СССР Языджылары бирлигинде къырымтатар шиириетинен берабер талиль этилип, яхшы къыймет алгъан Иса Абдураман бугуньки куньде ана тилинде язгъан «Гогерджинлер» (1971), «Чыракъ» (1972), «Танъ шавлеси» (1976), «Нал» (1979), «Огълумнынъ кунеши» (1984), «Юректеки къыртыш» (1988), «Янъы кунь, селям!» (2000), «Шенъ элифбе» (2001), «Иманнаме» (2004) шиирлер ве дестанлар, «Йигитлик» (1981) юмористик икяелер, «Бахт къушуны ушкютме!» (2002) повесть, икяелер ве юмористик икяелер китапларынынъ, «Йылдыз» иеджмуасында (1988 с. № 1—3) дердж олунгъан «Баарь» романнынъ, озьбек тилинде язылгъан ве айры китап шекилинде нешир олунгъан «Арзу къанатында» (1986), «Озю доналгъан софра» (1994) повестьлернинъ, юмористик икяелери, кучюк повести, фельетонлары ве пьесасыны джемлеген «Самаркъанд тебессюми» (1978), «Яхшы кейф» (1980), «Дертлеримни тапынъыз» (1993) китапларнынъ муэллифи.
Иса Абдураман акъсызлыкъ, явузлыкъ кетирген аджыныкълы алымызны тасвирлеген, Ватаннен, халкънынъ башына тюшкен фаджианен багълы пек чокъ эсерлер язды.
Эдипнинъ чешит жанрлардаки эсерлери бир чокъ башкъа тиллерге, шу джумледен рус, украин, белорус, эстон, тюрк, маджар, азарбейджан, таджик тиллерине терджиме олды. Онынъ озю бир такъым эсерни рус, украин, белорус, маджар, таджик, къаракъалпакъ, къазах тиллеринден къырымтатар ве озьбек тиллерине терджиме этти.
Иса Абдураманнынъ «Къоба» пьесасы Къырымтатар академик музыкалы драма театири тарафындан саналаштырылды. Ал-азырда о «Доллар къокъусы» ве «Бриллианткъа дёнген эльмазлар» адлы пьесаларыны язып битирди. Халкъымызнынъ башына кельген фелякетнен багълы «Бостан» романы узеринде чалыша.
Иса Абдураманнынъ матбуатнен, бедиий иджатнен багълы чокъ йыллыкъ исрарлы, семерели эмеги дикъкъаттан четте къалмады.1968 сенеси «Инатлыкъ» юмористик икяеси Озьбекимтан радиосынынъ «Тебессюм» радиожурналы илян эткен конкурста юбиринджи дереджели мукяфатны алды. 1973 сенеси ишчилер акъкъында язгъан очерк ве репортажлары ичюн Озьбекистан Журналистлер бирлиги мукяфатынынъ лауреаты олды. 1977 сенеси Озьбекистан ССР Юкъары Кенъеши президиумынынъ Фахрий ярлыгъынен, 1981 сенеси ВДНХнынъ тунч медалинен, 1988 сенеси «Урьмет нишаны» орденинен такъдирленди. О «Озьбекистан Джумхуриетинде нам къазангъан журналист» (1992), «Къырымда нам къазангъан медениет эрбабы» (2013) унванларына наиль олды. О, Языджылар бирлигининъ азасыдыр. Акъмесджит шеэринде яшай.
Источник: З. Къуртнезир, «Къырымтатар эдиплери» (2014), статья №148 Открыть книгу-источник
-
Гогерджинлер Амет Адильавтор 1971 · 105 с.Читать: Гогерджинлер
-
Тан шавлеси Иса Абдураманавтор 1976 · 54 с.Читать: Тан шавлеси
-
Нал Иса Абдураманавтор 1979 · 46 с.Читать: Нал
-
Йигитлик Иса Абдураман
Йигитлик
1981 · автор
автор 1981 · 128 с.Читать: Йигитлик -
Янъы кунь, селям! Иса Абдураманавтор 2000 · 350 с.Читать: Янъы кунь, селям!
-
Йылдыз 2006, № 1 Иса Абдураман
Йылдыз: 2006, № 1
2006 · автор
автор 2006 · 164 с.Читать: Йылдыз: 2006, № 1 -
Сырлы, тылсымлы дюнья Иса Абдураманавтор 2019 · 352 с.Читать: Сырлы, тылсымлы дюнья
-
Йылдыз 2023, № 3 (273) Риза Фазыл
Йылдыз: 2023, № 3 (273)
2023 · автор
автор 2023 · 140 с.Читать: Йылдыз: 2023, № 3 (273) -
Сырлы, тылсымлы дюнья Иса Абдураманавтор 352 с.Читать: Сырлы, тылсымлы дюнья
-
Шен элифбе Иса Абдураман
Шен элифбе
автор
автор 84 с.Читать: Шен элифбе