Саба кунеш догъып котерильген маальде Абибулла Сулейманович юкъудан уянды. Сютлю къавенен, бир кесек ягълы отьмек ашады. Шеэрге чыкъып кетмеге ниетленгенде, Дорагъа:

– Мен бугунь Чуфут Къалеге кетмек истейим – деди. – Анама сёйлерсинъ.

– Гузель, – деди Дора. – Сёйлерим.

Дора онынъ артындан бакъып турды, козьден джоюлгъан сонъ, софагъа къайткъанда, озь-озюне: "йигит арув раатлана", – деди.

Абибулла Сулейманович эски хан азбары огюнде беклеген линейка саиплерине якъынлашып, Чуфут Къалеге кетмекни теклиф этти, лякин разы олмадылар. Базылары исе чокъ вакъыт базарлыкъ эткен сонъ, парасынен анълашалмадылар.

Бу иштен вазгечмек фикрине келерек, Хансарай багъчасына кирди. Чешменинъ янындан кечкенде, сол якъта, акация тереги астындаки скемледе отургъан къадынны коререк Усьние экенини танып токъталды.

– Сабанъыз хайыр олсун, Усьние, – деди.

– Сагъ олунъыз, – деди Усьние, – сизинъ сабанъыз пек кеч ола экен. Бакъынъыз, энди уйле маали якъынлаша. Отурынъыз! Ёкъса ашыкъасынъызмы?

– Хайыр, ич ашыкъмайым, – деди, Усьниенинъ янындаки балагъа бакъып, – кимнинъ огълусынъ? – деп сорады.

Бала дудакъларыны чюртейтип сусты, алдына бакъты, джевап бермеди.

– Аптемнинъ огъланчыгъы, – деди Усьние. – Аякъташ олур деп алдым. Кельгенимден берли, къайтайыкъ деп агълай. Эглендже дегиль, башыма беля кесильди. Сиз бу якъкъа насыл тюштинъиз?

– Чуфут Къалеге кетмек истедим. Линейкаджыларнен узлашамадым. Джаяв ёлгъа чыкъмакъ исе бу сыджакъта эльверишли дегиль. Сизге бир риджам бар.

– Насыл?

– Эгер вакътынъыз олгъаныны бильсе эдим, сизге, берабер Чуфут Къалеге кезинтиге кетмекни теклиф ве риджа этер эдим.

Усьние бираз тюшюнджеден сонъ:

– Фена теклиф дегиль, – деп джевап берди. – Лякин авагъа дикъкъат этинъиз. Инсан нефес алувдан аджиз, о дередже сыджакъ.

– Биз ашыкъмамыз. Бельки де, багъчалыкъ бою сокъакъ тапармыз. Тереклернинъ салкъын кольгелери бизни къорчалар.

– Ким бильсин... Я бу огъланны.

– Огъланны... огъланны эвге ёллармыз. Сенинъ адынъ не, йигит?

Бала эвге къайтаджагъына севинсе керек, инатлыкъ косьтермей:

– Решат...– деп джевап берди.

– Решат. А-а-а… Решат линейканен эвге къайтаджакъ, ойлеми? Э-э?

– Э-эе-ий.

– Сонъ, не дейджексинъиз, Усьние? Кочейикми?

Усьние явашча еринден турды, Решаткъа бир козь ташлап:

– Меним ичюн фаркъы ёкъ, – деп джевапланды. – Кетейик.

Баланынъ элинден тутаракъ, экеви къапыгъа догърулдылар. Хансарай алдыдан кечеяткъан линейканынъ саиби Решатны янына отурып алып кетти.

Усьние ве Абибулла Сулейманович, Хан джами аралыгъы бою юкъары айландылар.

Таш ичине оюлып япылгъан джеллят одалары. Мабюслернинъ зинданлары... Къобалар... тюпсюз учурымлар... булар Усьниени зияде тесирлендирдилер.

– Кельгенимден пек мемнюним, – деди. – Земане кишисине, отькен асырларнынъ саифелерине козь ташламакъ кедер этмей. Акъикъатен, не къадар дешетли омюр сюргенлер. Я, Джаныке десенъ... Заваллы къыз кене севгилисине къавушамагъан...

Кунеш Къыркъаякъ сырымларынынъ артына саркъкъан вакъытта Демир къапыдан чыкътылар.

Абибулла Сулейманович токъталды:

– Бакъынъыз, бу дюльбер манзарагъа не дейсинъиз? – деп элинен дерени косьтерди.

Ашагъыда терен йылгъа боюнда дагълар, къаялар ве узакъта кичкене олып къалгъан Салачыкъ эвлерининъ тёпелери корюне эдилер.

– Пек аджайип, – деди Усьние. – Чаресини тапсам, асыл да мындан къайтмаз эдим.

– Догърусыны сёйлединъиз. Мен де сизнен къалыр эдим...

– Мерамынъызны анъламайым.

– Догъру, сиз мени анълап оламазсынъыз. Чюнки...

– Не демек олсун. Эгер ачыкъ сёйлесенъиз...

– Усьние, риджа этем, ачувланманъыз. Ойле шейлер ола ки, сёйленильмеден дуюла ве анълашыла.

Мен сизни ильк сефер корьгенде аджайип дюльберлигинъизге айран къалдым. О, вакъыт делиририм белледим.

Тилим багълы эди. Талийинъизге къарышмагъа акъкъым ёкъ эди. Шимди сербест сёйлее билем... Сиз чокъ гузельсинъиз. Сизни корьмемек ве унутмакъ ичюн койге кеттим. Кене къайтып кельдим. Сёйленъиз, манъа бир агъыз сёз сёйленъиз!

– Абибулла, меним озь къаарим етишеджек. Сиз де мени якъасынъыз.

– Билем. Сиз азапланасынъыз. Лякин не япайым?..

– Мен сизге акъран дегилим. Узун йыллар бою аилевий омюр мени хырпалады. Мен бегенильмез олдым.

– Бу сёзлерге инанмайым. Меним бутюн ирадем сизинъ эмринъизде. Не десенъиз, онъа разым.

– Шимди бир сёз биле сёйлемеге меджалым ёкъ...– Усьние сусты, узакъ къаяларгъа козетти ве сонъ:

– Кетейикми, Абибулла? Кеч олды, – деп иляве этти.

– Кетейик.

Салачыкъ ёлуна тюшкен сонъ, Абибулла Сулейманович кетеяткъан линейканы токътатты, Усьниенинъ къолтугъындан тутып:

– Сиз пек ёрулдынъыз, – деп мураджаат этти. Риджа этем, отурынъыз! Аякъкъапларынъыз бойле сарп ёллардан джуреджек киби дегиль. Айды эмдже, кеттик.

Эки атлы линейка энъишли-юкъушлы ёл бою шеэрге догъру джонельди.