"Я Усьниеге не олды?" – деп сорарсынъыз. Инсанлар ичюн ич бир вакъыт феналыкъ тюшюнмеген, саф гонъюлли бу къадынгъа не ола билир? Учь йыл эвель Къырымнынъ чёль районларындан биринде амбулаториягъа ишке кирген эди. Шимди пек гузель яшай, дейлер.

Дарбали десенъ... О да джиддий адам олып кетти.

Бугунь уйле заманында Джанкой вокзалына, сырттан поезд келип янашты.

Башына юньлю, беяз берет ве устюне баарьлик кок пальто кийген къыз единджи вагоннынъ къапысындаки кондукторгъа билетини косьтерип, аджеле-аджеле ичери кирди.

Къыз ер тапып ерлешкендже поезд кочьти. Вагонда эр шей озюнинъ низамынджа эди. Ёлджуларнынъ кимиси юкълай, кимиси домино ойнай. Лякин халкънынъ эксериси арбий адамлар эди.

Сарабуз якъынлады. Сагъ аягъы бинтнен сарылы бир къызыл аскер, къолтукъ таякъларнен яваш-яваш къапыгъа догъру джурьгенде, ничюндир дикъкъаты къызнынъ юзюне токътатып, онъа эресленип-эресленип бакъты ве юзюнде умютсизден къызарынты асыл олды. Ёлуна девам этмеге онъайтланды, лякин текрар токъталды, къызгъа сонъки кере козь ташлады.

Сонъра:

– Лейля сенсинъми? – деп къычырып джиберди.

Лейля аскерге чевирильди, ким экенини бирден фаркълап оламай, тааджипленди; яшнынъ къалын, къара къашларыны, тёгерек, толу бетини эслегени киби, аскернинъ къучагъына атылды, онынъ ёргъун козьлерине бакъып:

– Бекир... севимли Бекир, – деп агъламсырады, – Бу насыл вазиет? Сен яралысынъмы?!

Бекир теренден кокюс кечирди:

– Эбет, яралым. Джиддий яралым.

– Не къадар умютсиз расткелиш! Бекир, мен сенинъ алдынъда къабаатлым. Бекир...

– Сус, Лейля! Бу хусуста айрыджа сёзюмиз оладжакъ. Къайдан келесинъ, сёйле?

– Керчтен.

– Ничюн Керчтен?

– Чюнки анда чалышам. Бекир, къайда яраландынъ?

– Фронтта булундым. Лякин бу узун тарих...

– Яранъ буюкми?

– Дёрт пармагъымны снаряд алды.

– Аман... не буюк дешет...

Лейля хайли вакъыт тюшюнип тургъан сонъ:

– Сен, бельки эшиткендирсинъ, – деди. – Абибулла мени...

– Керекмей, джаным. Манъа бу акъта сёйлеме. Эписини билем. "Къыйметли... Абибулла Сулейманович"... Балалыкътан берли тюшюнджеси – "юксельмек, ве юксельмек" эди. Бундан беш сене эвель багъчада къайсы тереги тюбюнде къонушкъанда, – "Идеаль... инсанда идеаль олмалы. Мен мердивенге миндим, идеалларымнынъ юксекликлерине котерилем. Эбет, мердивен бою эп котерилем. Инсан огълу котерильмели, юксельмели", деген эди.

Бунъа сёзюм ёкъ, лякин мердивеннинъ дигер бир хусусиетини унуткъан эди. Мердивенге онынъ киби чыкъкъан адам, мытлакъа тюшмеге де борджлу.

Унут... бу фаджиалы тарихны унут, Лейля! Бекир санъа эвельки киби садыкъ къалды. Фронтта сени чокъ айта тургъан эдим. Сёйле, манъа ялынъыз бир сёз сёйле... Юрегинъде меним ичюн, аз да олса, муаббетни анъдыргъан алямет къалдымы? Аджеба мен сенинъ ышанчынъны къазана биледжегимми? Сёйле!

Лейля башыны ашагъы эгильтти, козьлеринден яшлары тыгъырып тюштилер. Бу эснада онынъ хаялында Ташкенттекн омрю джанланды, Къальбинде уянгъан азаплы тюшюнджелерини эбедиен коммек ве оларны текмиль унутмакъ ниетинен, севимли козьлерини яваштан ачты:

– Хайыр, сенинъ ичюн гонълюмдеки муаббетим сёнмеди. – деди. – Иште, меним юрегим. Ал! О, артыкъ сенинъ!