Абибулла Сулейманович шеэрге чыкъкъан сайын эр даим корьгенлери – кене шу Хансарай, шу къыйыш аралыкълар, шу чыплакъ къаялар эди. О, талашкъан, раатсыз юрегине теселли бергендай ич бир шей тапамай эди. Усьниени корип, онынъ гузель козьлерине тойгъанджек бакъмакъ, гонълюни ачып къоймакъ истей эди.

Лякин Усьние... шайлы Усьние корюнмей эди. О, бир афтадан берли эссиз хаста яткъан Мансурнынъ башы уджунда эди.

Абибулла Сулеймановични джан сыкъынтысы сарды. Эвнинъ диварлары онынъ джелькесинден баскъан киби олдылар. Ахыр-сонъу, юрек тарсыкъувына даянамай К... коюне, буюканасына кетмеге къарар берди.

Тензиле къартана койнинъ юкъарысында гурьдели озеннинъ кенарында бир къатлы джам софалы эвде яшай эди. Эвленгенининъ учюнджи йылы, акъайы Бабулгъанда бик тереги тюбюнде къалып ольген. Къарт Тензиле, сыгъырчыгъынынъ сютю-къатыгъынен, эви алдындаки багъчачыкънынъ себзеватынен кечине эди. Эвнинъ сырт пенджересинден Ай-Петри этегиндеки чытырман дагъларнынъ тазелиги джайылып ята эди.

Бизим мусафир акъшам устю апансыздан келип тюшти, Тензиле къартананы севиндирди, чым-чырт эвини шенълендирип джиберди. Буюкана ве торун яры геджеге къадар къонушкъан сонъ, кеч маальде юкълап къалдылар.

Кунеш догъып, Бабулгъаннынъ тёпесине котерильген вакъытта Абибулла Сулейманович эвнинъ алдындаки багъчагъа чыкъты. Терек устюне минип, джан эрик ашады. Андан сонъ ёлгъа чыкъты. Дермен арыкънынъ янына кельгенде, къаршысына яш бир къызнен берабер Бекир расткельди. Бекир, Абибулланы корьгенде:

– Иште, озю де, – деп къычырды. – Сонъки сефер келеятыр эдим. Не исе де... хош кельдинъ, Абибулла!

– Сагъ ол, Бекир. Сен энди яшарып башлагъансынъ. Татиль ярашкъан.

– Татиль дегиль. Шимди рухий раатлыкъ кечирем... Таныш олунъыз, – деп теклиф этти.

Абибулла Сулейманович къызгъа элини узаткъанда, къара сачларыны, ири козьлерини корип, ичинден "Лейля Талиб-заде", деп фысылдады. Деръал озюни эльге алды, къызнынъ къолуны тутты:

– Танышлыгъымыздан пек мемнюним, – деди. Башкъа ич бир сёз сёйлемеди.

Онынъ козю огюне Лейлянынъ ель учурып джиберген шляпасы кельди. Вагоннынъ къапысында: "Мени ич бир ерде коралмайджакъсыз", деген сёзлерини хатырлады.

Лейля, таныш адамынынъ бетине бакъкъанда, эеджангъа кельди, янакълары алевленди, лякин сусты.

Беяз, йымшакъ элини узатты, кери къайтарып алгъанда, узеринде къып-къырмызы пармакъ излери къалгъаныны эследи.

– Айды, энди эвге кирмекте мана ёкъ, – деди Бекир. – Койни доланайыкъ, истейсинъми?

Олар эки тарафы багъчалыкъ сокъакъ бою акъырын-акъырын ашагъа догъру джонельдилер.

Лейлянынъ сол тарафындан, лакъырдыгъа къошулмай джурьген Бекир, азбар устюндеки терекнинъ этрафында долангъан къуртларны косьтерип:

– Бакъынъыз, терекнинъ къувушында балкъурт бар, – деди. – Мукъайт олунъыз...

Бекир сёзюни битирмеди, балкъурт Абибулла Сулеймановичнинъ козюне келип къонды. Эллерини саллап, къуртны къоркъузмакъ истеди, лякин къурт къонгъан еринде инесини санчкъан сонъ, ерге тюшип кетти.

Лейля, Абибулла Сулеймановичнинъ козюне япышты, бурюльген тикени тарзында, санчылып яткъан инени чекип чыкъарды амма, козь къапагъы мос-мор олгъан эди.

Лейля яныкълап:

– Агъыртамы? – деп сорады.

Козю яшланып кеткен Абибулла Сулейманович:

– Пек фена агъырта, – деди. – Не огъурсыз айван экен. Сагъ ол, Лейля!

Бекир сабырлы суретте:

– Элинънен токъунма, – деп тенбиледи. – Ёкъса, шишип башлар.

Олар тар сокъакъ бою кечип, багъча ичерисиндеки гольге якъынлаштылар. Юксек къарагъач тереклерининъ кольгесинде булунгъан, кузьгю киби парлакъ гольнинъ узеринде тар копюр узангъан, дигер тарафында исе шырылдап чешме акъа эди.

Лейля гольнинъ кенарына кельгенде:

– Бу ерде токътайыкъ, – деди. Бакъынъыз, не къадар эгленджели, дюльбер манзара!!

Бекир бунынънен разылашты:

– Бундан даа ляйыкъ ер ёкъ, – деди. – Иште, отурмагъа скемле де бар. Буюрынъыз!

Абибулла Сулейманович копюр бою бир къач адым илери кетти, гольнинъ ортасына баргъанда токътады:

– Тап Петергофны хатырладым, – деди. – Баргъан еринъизми ич? Э-эе-эй. Пек шуретли ердир.

– Сырасы кельмеди, – деди Бекир. – Шахсен меним ялынъыз Орта Асия къумунен ашналыгъым бар, Фергъанени макътар эдим, Петергофнен ольчештире дерсинъ. Ондан сонъ, Пюшкиннинъ джаныны да агъыртмакъ истемейим, – деп кульди.

– Сен Пюшкинни, эвельки киби, кене чокъ окъуйсынъ, ойлеми?

– Онсуз мумкюн дегиль.

– Унуткъаным. Бир заманда озюнъ де яза тургъансынъ, Бекир. Ташладынъмы ёкъса?

– Хайыр. Меним фикримдже, ишни башлагъангъа къадар гузель тюшюнмели. Башладынъмы, ич де ташлама!..

Керчек, бир заманда сен де аджайип ресим япа эдинъ. Шимди адыны биле анъмайсынъ. Акъылынъдамы, оджа санъа, Къырым Лембрандды деген эди.

Аркъадашларынынъ лафларына къошулмай, скемленинъ уджунда отурып, сувгъа далгъын-далгъын бакъып тургъан Лейля, бирден огюне эгильди:

– Балыкъларнынъ аркъаларыны коресинъизми? – деп севинди. – Озен балыгъына ич де бенъземейлер. Бала экенде къызларнен мында къырмызы балыкъларны сейир этмеге келе тургъанмыз.

Абибулла Сулейманович деръал Лейлягъа бакъып:

– Демек, балыкълар тап балалыгъынъызны хатырлатты, ойлеми? – деп сёз къатты.

– Эбет, хатырлатты...

Лейля кокюс кечирди сонъра акъырын-акъырын сокъакъкъа тюшти; Бекир онынъ пешинден етип, къолтугъындан тутаракъ, озен бетке кеттилер. Абибулла Сулейманович чешмеден салкъын бир сув ичип, артларындан джувурды.

Лейля юксек дагъларгъа козюни алмай бакъты-бакъты, сонъ къозгъалып, джошып кетти:

– Мен бу ерлернинъ ташында, топрагъында бир муаббетлик сезем, – деди. – Манъа, эр терек кулип бакъа. Бу къоджа дагъларнынъ увултысы, бу озенлернинъ шувултысы, бу севимли къушларнынъ нагъмелери къальбимни гурьделендирелер. Койге кельген сайын онынъ дюльберликлерине дели-диване олам. Келем, къыймай-къыймай ташлап кете эдим...

– Бир вакъытта тувгъан-оськен ерлеримни, – деди Абибулла Сулейманович, – мен де севе эдим.

Шимди акъылыма биле кетирмейим.

– Тувгъан, оськен еринъни севмемек мумкюнми? Сой-соп эписи баба юртунда тапыла. Энъ аджджы яранъны багъламагъа олар келелер. Тувгъан ер киби асыл да олмай.

– Манъа ойле келе ки, – деди Абибулла Сулейманович, – сизде, ич кимсенинъ къальбинде яратылмагъан кучьлю бир севги бар. Сиз севмеге яхшы бильсенъиз керек.

Лейля индемеди.

Учю де юксек дивар бою кетип, беседкагъа айландылар.

– Севмек, – деди Бекир, – энъ юксек, энъ къыйметли бир дуйгъу! Сынъырсыз ве атешли бир тарзда ялынъыз саф юрекли олгъанлар севе билирлер. Затен омюрнинъ де байлыгъы севги дегильми? Бу ярашыкълы тереклер, о къушларнынъ нагъмелери самимий севгини алевлендирген бирер васта дегиллерми?

"Бу ерлерден чыкъкъан сувлар парылдар;

Тюзгюн акъар, этрафа хош шарылдар", – деген шаир. О да тувгъан юртуны севе экен.

Абибулла Сулейманович мектепте экенде Бекирден бу сатырларны эшитип, бегенген ве язып алып, эзберлеген эди. Шимди Бекирнинъ артындан:

– "Тюзгюн акъар этрафа, хош шарылдар" – деп текрарлады, лякин илерисини айталмады.

– Шаир даа не деген? – деп сорады. – Мен динълемек истейим.

– Даа не дегенини эвде сёйлерим. Бизге бараджакъмыз дегильми, Лейля?

– Кунешке бакъ, пек кеч олды.

– Джаным, ничюн кеч олсун! Абибулла, саатынъ къач?

– Учьке он дакъкъа бар.

– Корьдинъми? Сен даима ашыкъасынъ. Себеби не, бильмейим.

– Онынъ пек адий себеби бар, – деди Лейля. – Кельгенимден берли эвде ич бир шей бакъкъаным ёкъ.

Ярын барырым. Абибулла Сулеймановичнен кетинъиз. Ананъа селям сёйле. Ярын... Ярын мытлакъа барырым. Шимдилик сагъ олунъыз! О, азбардан атлады ве багъча бою аджеле-аджеле кетти.

Абибулла Сулейманович, козьден джоюлгъангъа къадар Лейляны гизли бакъышларнен озгъарды.

Бекир къолтугъындан тутып:

– Кеттикми? – деп сорады.

Абибулла Сулейманович озь тюшюнджелеринден бир кереден къуртулып оламай, эресленерек:

– С-си-згеми? – деди. – Кеттик!