Номан челебиджихан бизимнен

Озь миллий девлетчилигимиз огърунда курешимиз девам этеркен, бизлер басып кечтигимиз ёлларгъа бир назар ташламалымыз. О ёллар насыл эди? О ёлларда кимлер вар ве олар насыл харекетлер эттилер, олар миллий девлетчилигимизнинъ ениден тикленильмесинде насыл хызметлер яптылар, нелерге ириштилер, нелерге иришип оламадылар, миллий гъаемизнинъ омюрге кечирильмесинде илериге догъру не дередже йылышып олдулар? Бугуньде бугунь бизлер – шанлы эдждатларымызнынъ торунлары – бу киби онларнен, бельки юзьлернен суаллерге джевап къыдырмалымыз ве къыдырамыз. Бугунь аткъан ве ярын атаджакъ адымларымызда, басып кечеджек ёлларымызда аталарымызнынъ эмеллери бизге ёл косьтериджи меш’ял олмалыдырлар. Шимальде ве дженюпте, батыда ве догъуда сайгъы сахиби олгъан къудретли, ялынъыз Къара денъиз больгесинде дегиль, хатта Къара ве Балтыкъ денъизлери арасындаки къоджаман топракъларда, бутюн Авропа аланында озь геополитикасыны илериге сюрген ве ямельге кечирген девлетимиз вар эди. Амма Русие девлетимизни йыкъмакъ, топракъларымызны чекип алмакъ, миллетимизни ёкъ этмек, исмини-джисмини тарих саифелеринден силип ташламакъ огърунда онларнен йыл девамында хазырлыкъ корьдю. Ве, Къырым ханлыгъына аит Кучюк-Къайнарджа анълашмасынынъ шартларыны бозуп, бинъ еди юз сексен учь сенеси топрагъымызны ишгъаль этип, девлетимизни ёкъ этти. Ве шу сенеден бу яна Къырымтатарлары ичюн къара девир башланды. Халкъымыз тамырына балта урулгъан терек киби солуп, къурумагъа башлагъан эди. Русиенинъ эскенджесине даяналмагъан бир чокъ Къырымтатарлар "Акъ Топракъ" денилен Османлы Императорлыгъынынъ топракъларына гочь этмеге меджбур олдылар. Эльбет, бу да, озьджесине бир исьян – Русиеге, чар чиновниклерининъ зорбалыкъларына къаршы косьтерильген бир исьян эди. Лякин бу исьян нетиджесинде дженнет киби ватанымыз – Къырым аман-аман бошап къалды. Рус чарлыгъынынъ истеги де бу эди. Русиенинъ Къырымтатарларгъа "хедие эткен" «бахт ве сеадети», тамыр халкъкъа къаршы алып баргъан "адалетли» сиясети исе миллетимизни тахминен бир-къач асыргъа кериге котерип атты. Он докъузынджы асыр халкъымыз ичюн хакъикъатен де къара асыр олды. Гъафлетлер, зюлюмлер ичинде къалгъан халкъымызнынъ медениети, эдебияты джан дердинде чекишкен хастанынъ халине кельди. Юдже Танърымызгъа хамд олсун ки, Рус эскенджесининъ къанлы чызмалары астында инълеген халкъымызнынъ узеринде Исмаил Гаспралынынъ йылдызы парылдады. Он докъузынджы–йигирминджи асырларнынъ кесишкен девиринде Исмаил Гаспралы озь «Терджиман"ынен, усул-и джедид мектеплеринен, Багъчасарайдаки басмаханесинде яйынлагъан юзьлернен китаплар ве рисалелеринен гъафлет къаранлыкълары ичинде булунгъан миллетимизнинъ козьлерине нур, юрегине эминлик вермеге тырышты, "Терджиман" этрафына ватанпервер инсанларымызны, зекий генчлеримизни топлап, олар арасындан миллий зюмре яратмагъа харекет этти. Ве, онынъ бу харекетлери озь мейваларыны чокъ беклетмеди. Миллий-азатлыкъ харекетине онларнен, юзьлернен инсанларымыз атландылар. Иште, онынъ къоркъубильмез муридлери арасында Номан Челебиджихан да вар эди. Номан Челебиджихан... Олсун орта асырларда, олсун ондан сонъки заманларда озь девлетчилигимиз олгъан девирлерде энъ демократик сиясий къурулушлардан бири сайылгъан Къурултайджылыкъ институтыны гъайрыдан джанландыргъан, Къырым узеринде Таракъ Тамгъалы Кок байрагъымызны, Къырым Демократик Джумхюриети ады иле миллий девлетчилигимизни гъайрыдан тиклеген Номан Челебиджихан ялынъыз Къырымтатарларны дегиль, Къырымнынъ бутюн эхалисини къайгъыргъан, оларны бирлик ве бераберлик шиары астына топлап, Къырымны Исвечреге бензеген бир улькеге чевирмеге ынтылгъан эди. Амма большевиклер бинъ докъуз юз он секизде оны якъалап, вахшийлердже ольдюрдилер, джеседини исе Къара денъизге котерип аттылар. Номан Челебиджихан рехберлигинде къурулгъан Къырым Демократик Джумхюриетини – – Къырымтатарларнынъ бинъ еди юз сексен учьтен сонъ бинъ докъуз юз он еди сенеси гъайрыдан джанландыргъан миллий девлетчиликлерини ёкъ эттилер. Йигирминджи асырнынъ йигирминджи сенелеринде хакимиет башына кечкен большевиклер онынъ адыны Къырымтатарларнынъ анъ ындан, юреклеринден силип ташламакъ ичюн не къадар тырышмасынлар, оларнынъ джеми къурунтылары хеп бош чыкъты. Къырым Мусюльманлары Иджра Комитетининъ Реиси, Таврия виляетининъ муфтюси, Къырым Миллий хукюметининъ Реиси Номан Челебиджихан озь хаятынен, озь фаалиетинен, о мешакъатлы девирлерде халкънынъ юрегинде якъкъан умют атешинен миллий гахраман, миллий символ дереджесине котерильди. Онынъ сёзлерине язылгъан "Ант эткенмен" йыры миллий гимнимизге чевирильди. Ве Къырымтатарлар бинъ докъуз юз къыркъ дёртте Ана Ватанлары Къырымдан сюргюн этильгенлеринде, сюргюнлик ерлеринде Ватангъа къайтмакъ, миллий хакъ ве хукъукъларымызны тиклемек огърунда алып варгъан амансыз курешинде "Ант эткенмен" иле адымладылар. Бу куреште миллетимизнинъ батыр йигитлери "Ант эткенмен"ни йырлап, Ватангъа, миллетке ант эттилер, антларыны ерине кетирмегендже геджелерини куньдюз этип курештилер, базылары КГБ зинданларында, хапсханелерде джанларыны феда эттилер, лякин ичтигъи антларындан кери чекильмедилер. Бинъ докъуз юз сексен докъуз сенеси халкъымыз Къырымгъа кутьлевий суретте къайтып башлагъан сонъ, миллий гъаемиз – – ярымаданынъ бутюн территориясында миллий девлетчилигимизни гъайрыдан тиклемек гъаеси огърунда алып варгъан курешимиз янъы басамакъкъа котерильди. Миллий гъае этрафында халкъны бирлештирмек, курешимизни девам эттирмек ичюн баба-деделеримизден мирас къалгъан Къурултайджылыкъ институтыны ениден тиклемеге къарар вердик. Ве, бинъ докъуз юз докъсан бир сенеси йигирми алты июньде Таракъ Тамгъалы Кок байрагъымызны Къырым узеринде котерип, "Ант эткенмен"нинъ нагъ мелери алтында Акъмесджитте Къырымтатар халкъынынъ экинджи Къурултайыны ачтыкъ. Къурултайда Къырымтатар халкъынынъ миллий озьгюрлюгю хакъкъында Беяннаме къабул эттик, Къырымтатар Миллий Меджлисини сайладыкъ. Миллий хакъ ве хукъукъларымызнынъ тикленильмеси огърундаки харекетлеримизни зорбалыкъсыз усуллар узеринде къуруп, курешимизни девам эттирдик, ве, девам эттирмектемиз. Курешимиз девам этеркен, биз заман-заман дегиль де, хер кунь, хер янде, хер нефесте миллетимизнинъ буюклерини акъылымыздан чыкъармадыкъ ве чыкъармайджакъмыз. Шанлы эдждатларымызнынъ, шанлы аталарымызнынъ, Ватан, миллет ве миллий девлетчилигимиз огърунда джанларыны верген шехитлеримизнинъ азиз рухлары бизимле берабер олдукларынджа, биз башкъаджа харекет эталмаймыз, башкъаджа ёл тута бильмеймиз ве тутмайджакътырмыз. Чюнки оларнынъ васиетлери, антлары ерде, тозлар ичинде къалмады, хапсханелерде, зинданларда куфьленип, чюрюп кетмеди, чарлыкънынъ, большевик-коммунист режимининъ, тоталитар системанынъ къанлы панджаларында къырылмады: олар Къырымтатар миллетининъ юрегинде, фикиринде, миллий-азатлыкъ курешимизнинъ темеллеринде булунмакътадыр. Шехитимиз Номан Челебиджихан, ве юзьлернен, бинълернен миллий къахраманларымыз хер даим бызымнен эди, бугунь де бизим иле. Олар миллетимизнинъ айдын хатырасында эбедий яшайджакълар. Мустафа А.КЪЫРЫМОГЪЛУ, Къырымтатар Миллий Меджлиси Реиси.