Н.Челебиджиханнынъ инкъилябий идеалларынынъ шекилленмеси

Эбет, медресе тасили догъма зийрек Номанны къанаатлендирмей эди. Бильгиге олгъан араретини къандырмакъ ичюн элине не тюшсе окъуй, огрене, джеалет, истибдат эскенджелери астында инълеген къырымтатарларны истикъбаль аланына чыкъармакънынъ екяне ёлуны Исмаил Гаспринскийнинъ фикир ве гъаелеринде коре. Мунтазам суретте «Терджиман»ны окъуркен, генч Номан зулум ве истибдат джеалетнинъ эсас себеплерини умуммиллий джеалетнинъ демир перделеринде коре. Лякин, бинъ докъуз юз беш сенеси Русиеде олгъан инкъиляп онынъ фикир ве тюшюнджелерине муим денъишмелер кирсете, яни о, бу ой ве тюшюнджелер радикаль арекетлернен пекитильмеси керек олгъаныны анълап башлай. Онынъ инкъилябий тюшюнджелерининъ пишкинлешмесине, эминликке малик олмаларына Решид Медиевнинъ «Ветан хадими» газетасы буюк тесир быракъа. Рус инкъиляпчыларынынъ Къырымда гизлиден даркъатылгъан рисалелерини окъуй, къырымтатарнынъ омюрини денъиштирмек ичюн оны башта бир уяндырмакъ, кенди такъдири кенди къолларында олгъанына инандырмакъ керек олгъаныны анълап башлай. Лякин биринджи рус инкъилябынынъ къорай киби янып сёнмеси, рус мемурларынынъ даа зияде къутурмасы Номаннынъ огюне бинъ бир суальни кетирип чыкъара. Бу девирде Къырымда къырымтатарлар арасында, русларда олгъаны киби, белли бир сиясий тешкилятлылыкъ ёкъ эди. «Терджиман»нен «Ветан хадими» белли бир сиясий, инкъилябий программагъа малик олгъан тешкилятлар дегиль эдилер. Бундан да гъайры дин меселелеринде либераллар ве консерваторларнынъ тартышмалары, ичтимаий меселелердеки къапа-къаршылыкълар, юкъарыда къайд эткенимиз киби, рус инкъиляпчыларынынъ туткъан ёлу къырымтатар генчлигине кенди ёлларыны кендилерине булмагъа меджбур этти. Бинъ докъуз юз секиз сенеси Тюркиеде олгъан инкъиляпнынъ да сильтеми бошкъа кетмеди.