Номан Челебиджихан

Эр бир миллетнинъ шаны, шерефи, намусы, вельасыл бутюн адиль ынтылув ве гъайретлери, умют ве арзулары шу миллетнинъ байрагъында озь ифадесини булгъандыр. Лякин байракъ эллерден тюшер исе миллетнинъ менлиги, шаны ве шерефи, арзу ве умютлери аякълар астында къалыр, намусына токъунырлар. Миллет къою бир джеалетнинъ къаранлыгъы ичинде чапаланыр ве чекильмез бир колеткенинъ эсаретинде къалыр. Бинъ еди юз сексен учь сенесинде Къырым Русие тарафындан хаинлердже басып алынмасы нетиджесинде асырлар девамында далгъалангъан байрагъымыз, дженнет киби бир ватанымыз, умют ве идеалларымыз рус мужиклерининъ чамурлы чызмалары астында эзильди, ёгърулды. Арадан тамам бир асыр кечкен сонъ миллетни саргъан зульметте кичкене бир ышыкъ пейда олды, бу – – келеджекте шаркъкъа ве гъарпкъа, дженюп ве къутупкъа узанаджакъ Исмаил бей Гаспринскийнинъ зиясы эди. Бир миллетни янъы исляхатларгъа алып чыкъмакъ ичюн ильк эвеля онынъ аяткъа бакъышы ве бунынъ нетиджеси оларакъ тюшюндже ве арекет тарзыны денъиштирмекнинъ гъает зарур олгъаныны анълагъан, «миллетнинъ теракъкъияты ве истикъбали ичюн эр шейден эвель фикир керек, фикир уянмадан инкишаф этмек имкянсыздыр, даа он беш йыл эвельси кенди эвининъ тышыны корип оламагъан фикирлер бугунь умумнынъ вазиетини ве умумий ишлерни тюшюнмекнен мешгъульдир» деген Исмаил бей Гаспринский озюнинъ «Терджиман»ынен, дигер бир чокъ неширлеринен маарифет, бильги, фикир байрагъыны виранелерге чевирильген миллетнинъ узеринде котерди. Къырымтатар халкъынынъ уянув девири, иште, Исмаил бей Гаспринскийнинъ шахсиети ве сонъ дередже кергин фаалиетинен багълыдыр. Керчектен де, Исмаил бей Гаспринский гъарп, дженюп ве шимальнинъ «медениет ве фазилет аланларындан шаркъ бетте юксельген саба булутларынынъ тасаддухындан вызнен кельген, парлагъан бир шемшек эди; чокъусы нур иле къаранлыкъ ве къоркъунч татар джемиетини сейир идерек корюнди, сёнди». Йигирминджи асырнынъ ильк онй ыллыкълары чар Русиесинде сиясий, ичтимаий, икътисадий сарсынтыларгъа номай эди. Мезкюр сарсынтылар янъы ынтылышларнынъ, янъы идеалларнынъ, янъы мефкюре ве арекетлернинъ догъмасына, пекинмесине, тарих чархынынъ башкъаджасына айланмасына себеп олды. Бинъ докъуз юз он дёрт сенеси башлангъан биринджи джиан муаребеси бу сарсынтыларны даа зияде къуветлендирди ве вакъиаларны тезлештирди. Къырымтатарлар янъарув ве миллий менликке саип чыкъув арекетинде алельхусус шараитлерде, акъибетлери белли олгъан, эксери алларда белли олмагъан, анълашылмагъан вакъиалар боранында эдждатларымызнынъ байрагъыны кене далгъаландырдылар, аякъ асты этильген сиясий ве миллий акъ-укъукъларнынъ тикленмеси огърунда курешни къулач алдырдылар. Исмаил бей Гаспринскийнинъ вефатындан бир къач йыл кечер-кечмез онынъ ташыдыгъы агъыр юкю Номан Челебиджиханнынъ омузларына тюшти. Н.Челебиджихан бу юкни миллий уянув, миллий къуртулыш юкюни башкъа ёлнен алып кетмеге меджбур олды...